چمدان: علی اصغر محمودی نسب سرپرست هیأت باستان شناسی با اعلام این خبر شهرستان طبس را یکی از مناطق قدیمی، کهن و با سابقه چند صد ساله در استان خراسان جنوبی دانست که با استعدادهای محیطی فوق العاده و موقعیت ارتباطی ممتاز، همواره در خراسان بزرگ و ایالت قهستان، دارای جایگاه پراهمیتی در طول دوران تاریخی بوده است.

او وجود آثار پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی در این منطقه را موید این امر دانست و افزود: با این اوصاف، متأسفانه شهرستان طبس از ناشناخته‌ترین مکان‌های ایران امروزی از لحاظ پیشینه پژوهش‌های باستان‌شناختی و تاریخی است.

این باستان‌شناس افزود: در بررسی انجام شده در بخش دیهوک و دهستان پیرحاجات این شهرستان مجموعا ۲۲۴ اثر تاریخی شامل بافت‌های قدیمی، بنا، محوطه، غار، راه قدیمی، معدن، کوره ذوب، قبرستان قدیمی، سنگ نگاره و… شناسایی شد که قدمت این آثار محدوده زمانی دوران پیش از تاریخ تا پهلوی اول را شامل می‌شود.

او با بیان این که عمده این آثار مربوط به دوران اسلامی به خصوص دوره متاخر است و آثار پیش از تاریخی و تاریخی در این محدوده بسیار اندک است، افزود: آثاری که در سطح دشت در مسیر جاده‌های قدیمی قرار دارند بیشتر شامل حوض انبار و کاروانسرا است، علاوه بر این بناها کوره‌هایی در حاشیه کویر نیز ساخته شده و یکی از دلایل اصلی ساخت این کوره‌ها در حاشیه کویر پوشش گیاهی «تاغ» برای تامین سوخت کوره‌ها بوده است.

این سرپرست هیأت باستان‌شناسی با بیان این که قرارگیری این مناطق در حاشیه کویر باعث شده تا شاهد بافت‌های روستایی زیادی در این محدوده باشیم که نشان از نقش و تاثیر اقلیم در معماری این منطقه دارد، آثار مربوط به دوران پیش از تاریخ، تاریخی و اوایل اسلام در محدوده مورد بررسی را بسیار اندک و بیشتر شامل محوطه دانست و گفت: از جمله آثار شناسایی شده در قبل از اسلام علاوه بر یک محوطه می‌توان به بقایای راه و همچنین نقوش صخره‌ای اشاره کرد.

او با تاکید بر این‌که بیشترین آثار شناسایی شده مربوط به قرون متاخر اسلامی است که حجم زیادی از آنها مربوط به استحکامات دفاعی همچون قلعه و برج و بناهای عام المنفعه مثل حوض انبار است، افزود: قلعه‌های شناسایی شده از نوع قلعه‌های دشتی و با پلان مستطیل بوده که اکثر این قلعه‌های به دلیل ناامنی‌هایی که در دوره قاجار وجود داشته برای مقابله با حمله ازبکان و ترکمن های ساخته شده است.

 

این باستان‌شناس بیان کرد: آنچه که مشخص است، شهرستان طبس به دلیل قرارگیری در مسیر جاده‌های ارتباطی مهمی که از مرکز و جنوب ایران به سمت شمال خراسان منتهی می‌شده از رونق و شکوفایی زیادی برخوردار بوده و دلیل این امر را می‌توان در شناسایی جاده‌های قدیمی و عناصر معماری وابسته به آن دانست.

سرپرست هیأت باستان‌شناسی افزود: شاید فقدان چنین استقرارهایی را می توان به ناشناخته بودن فرهنگ‌های این دوره در منطقه، انجام نشدن پژوهش‌های هدفمند در این زمینه و فرسایش شدید بادی قلمداد کرد که سبب مدفون شدن محوطه‌هایی یا بقایای این دوران در زیر ماسه بادی شده که شناسایی آن به بررسی‌های فشرده و منابع مالی بیشتر نیاز دارد.

به گفته این باستان‌شناس، علاوه بر این محدوده مورد مطالعه به دلیل ساختار زمین‌شناختی که دارد، مرکز عمده‌ای برای برداشت از معادن و رگه‌های معدنی در منطقه شرق کشور بوده و این شهرستان را به بهشت معدن کاران تبدیل کرده است.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری،او با بیان این‌که با وجود تعداد زیاد معادن در این شهرستان، رگه‌های معدنی در گذشته نیز در این شهرستان مورد شناسایی و برداشت قرار گرفته‌اند اضافه کرد: اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی با همکاری نمایندگی میراث فرهنگی شهرستان طبس با هدف تهیه نقشه جامع باستان شناسی بخش دیهوک و دهستان پیرحاجات، بررسی و شناسایی آثار این محدوده را در برنامه پژوهشی گنجاند.