چمدان : چمدان : دکتر ابوالقاسم صحتی (موزه محرم) یکی از مشهورترین پزشکان تبریز در اوایل دوره پهلوی بود که ارادت خاصی به امام حسین (ع) داشت و دهه محرم در خانه‌اش در محله راسته کوچه، کوچه گوگانی که قدمتی حدود اواخر قاجار داشت مراسم روضه‌خوانی و عزاداری برگزار می‌کرد.

 


او در اواخر عمر به فرزندش پروفسور غلامعلی صحتی وصیت کرد که راهش را ادامه دهد و دهه محرم در این خانه مراسم عزاداری برپا کند. همچنین این خانه را به شرط برگزاری مراسم دهه محرم به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری واگذار کند و وقف موزه «علم و کتل» شود.

این بنای قاجاری- پهلوی به مساحت ۴۰۹ متر مربع در تاریخ ۸ خرداد ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۶ در سه طبقه به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خانه دکتر صحتی دو خانه تو در تو است که فقط یک خانه برای بازدید عموم آزاد است و سازمان میراث فرهنگی آن را تبدیل به موزه مردم‌شناسی محرم کرده است. برخی از اشیاء این موزه را اداره کل میراث فرهنگی خریداری کرده و برخی دیگر را هیأت‌های عزاداری اهدا کرده‌اند.

در حال حاضر در زیر زمین این خانه مراسم عزاداری و روضه‌خوانی برپا است و در دو طبقه دیگر آثار مختلفی از مراسم تعزیه، عزاداری، نوحه خوانی، پذیرایی از عزاداران دیده می‌شود.

 


 

یکی از آثار قابل بازدید تشت‌هایی است که در مراسم تشت‌گذاری در آذربایجان شرقی استفاده می‌شود. تشت نماد مشک حضرت ابوالفضل (ع) است و آب داخل آن نماد آب فرات است که این تشت‌ها در دستجات عزاداری در محلات مختلف گردانده می‌شود سپس به مساجد و تکایا برده و پس از عزاداری آب این تشت‌ها به نشانه تبرک به عزاداران و حاجتمندان داده می‌شود.

همچنین در بخش دیگری از موزه انواع مشک آب سقایان هیأت‌های مختلف و ظروف آب‌خوری آن‌ها دیده می‌شود. انواع سماور و استکان‌ها و نعلبکی‌های مختص عزاداری در بخش‌های دیگر دیده می‌شود.

بر دیواره‌های این موزه تصاویری و مراسم‌هایی از عزاداری و شبیه خوانی روستاها و شهرستان‌های اطراف شهر تبریز مربوط به اواسط و اواخر دوره قاجاردیده می‌شود.

 

ویدئویی از این موزه را در زیر ببینید:

برخی عکس ها متعلق به عباس بنی حسینیان است

 

 

در بخش دیگری از موزه ظروفی مسی، کاسه، بشقاب، تشت و لیوان‌های مسی دیده می‌شود که مختص پذیرایی از عزاداران حسینی است.

به گزارش چمدان، نمی‌توان مراسم شبیه‌خوانی را منفک از مراسم و آیین‌های محرم دانست. در این موزه هم پرده‌های منقش مخصوص پرده خوانی و نقالی، کلاه خود برنزی و مسی، زره‌ها، انواع شمشیرها، لباس‌های سبز و مشکی مختص سادات و آل پیغمبر و لباس‌های قرمز رنگ مختص آل یزید در تعزیه دیده می‌شود. نسخه‌های قدیمی شبیه‌خوانی بخش دیگری از آثار این قسمت از موزه هستند.

مهمترین اشیای موجود در این موزه عبارت است از: طوق عزاداری روستای خشکناب شهرستان هریس،  مشک چرمین سقایی اهدایی هیئت عزاداری مسجد سقالار اهر، سر طوق متعلق به ۱۲۴۳ ھ.ق، سر طوق روستای لیوارجان شهرستان جلفا، طوق عزاداری روستای تازه کند که پارچه‌های فراوان رنگارنگ بر آن آویخته اند، انواع شمعدان مورد استفاده در مراسم حجله قاسم (ع) روستای بزم آباد شهرستان مراغه، کاسه مسی با قلمزنی نام چهارده معصوم (ع)، تبرزین و کشکول مورد استفاده در مراسم پرده خوانی،  علم دستمال از روستای اسفنجان اسکو، علم روستای لیوارجان جلفا (یک تیغه و بلند با تکه پارچه‌های فراوان رنگارنگ)، علم روستای زاویه جلفا (یک تیغه و بلند با تکه پارچه‌های رنگی و بیشتر سبز رنگ)، قره نی مورد استفاده در دسته‌های عزاداری، بیرق (پرچم عزا) هیئت امین حضرت مراغه، علامت عزاداری موسوم به حجله حضرت قاسم (ع) از هشترود. علاوه بر اشیای موجود در این موزه، دیوارها با تصاویری از مراسم عزاداری در نقاط مختلف آذربایجان شرقی تزئین شده است

دسته‌های علم و کتل و طوق را هم می‌توانید در این موزه ببینید.

شربت‌خوری‌های مسی بزرگ مزین به قلم‌زنی از دوران صفوی و قاجار نیز هنر دست استادکارانی است که روح هنری انسان را جلا می‌دهد.

نمی‌توان به در آیین‌های محرم بخش موسیقی را حذف کرد. بی شک هر خطه از ایران نوحه‌ها و آلات موسیقی خاصی را برای ساخت نواهای موسیقی مختص عزاداری حسینی به کار می‌بردند.

در موزه مردم‌شناسی محرم شیپور، قره نی ، سنج، فلوت به نمایش عموم گذاشته شده است.

گهواره حضرت علی اصغر(ع) و اسب امام حسین (ع) نیز در این خانه – موزه نمادسازی شده‌اند.


به گزارش چمدان؛ مراسم «تخته‌زنی» روز تاسوعای روستای فیروزسالار آذرشهر به عنوان یکی از هفت آیین عاشورایی استان آذربایجان شرقی که مختص این استان است ثبت ملی شده است. این مراسم که برای بزرگداشت حضرت قاسم(ع) و حضرت علی اکبر(ع) گرفته می‌شود به این شکل است که عزاداران هر دسته دو عدد تخته کوچک را به دست می‌گیرند و آنها را هماهنگ با ریتم طبل‌ها، شیپورها و سنج‌ها به هم می‌زنند.

ابتدای دسته هم علم‌های قدیمی حمل می‌شود و سپس حجله نمادین حضرت قاسم را با پارچه‌های سبز و سفید تزئین و توسط چهار نفر می‌گردانند.

در موزه مردم‌شناسی محرم برخی تخته‌های مراسم تخته‌زنی را می‌توان دید.

 

موزه مردم شناسی محرم تبریز در انتهای خیابان شهید مطهری، نبش ایستگاه آتش‌نشانی، داخل کوچه شهید احمد گوگانی و پلاک ۲۲ قرار دارد.