چمدان: قطار تورینو- سوزا آرام‌آرام وارد ایستگاه کوچکی می‌شود. از قطار پیاده می‌شوم. به شهری در دامنه رشته‌کوه آلپ ایتالیا در مرز با فرانسه رسیده‌ام که نامش سوزا (Susa) است؛ درست شبیه به تلفظ لاتین شهر شوش در استان خوزستان.

هرچند قدمتش به‌ اندازه شهر باستانی شوش به پنج‌هزارسال نمی‌رسد با وجود این، تاریخی عمیق در دل پنهان دارد. به‌نظر می‌رسد که اولین سکونت‌گاه‌های ثابت انسان در این منطقه به حدود هزاره پنجم پیش‌ازمیلاد باز‌گردد اما اولین شواهد دقیق باستان‌شناختی، قرن‌های ششم و پنجم پیش‌‌از‌میلاد را به‌‌عنوان تاریخ سکونت انسان در دره شوش در نظر می‌گیرند. ژولیوس سزار در سال‌های ۶۱ تا ۵۸ پیش‌‌از‌میلاد بعد از توافقی که با «دونیوس» حاکم محلی دره شوش انجام داد از این منطقه به‌سوی قلمرو گُل‌ها (سرزمینی که امروزه کشورهای فرانسه، بلژیک، غرب سوییس و بخش‌هایی از هلند و آلمان را در برمی‌گیرد) لشکرکشی کرد و در سال‌های ۱۳ و ۱۲ پیش‌‌ازمیلاد و درپی ائتلاف میان امپراتوری رم و حاکمیت محلی، طاق آگوستوس در بزرگداشت آگوستوس اول، بنیانگذار امپراتوری رم در دره سوزا بنا شد که امروزه یکی از آثار تاریخی این منطقه به‌شمار می‌رود. این ائتلاف سبب شد که حدود سه‌ قرن آرامشی نسبی در این سرزمین برقرار شود.

استقبال با مترجم انگلیسی!

به اتاقی که در اقامتگاهی بومگردی اجاره کرده‌ام می‌روم. صاحبان اقامتگاه با این فکر که مسافری از ایران دارند از یکی از مهمانان که به زبان انگلیسی تسلط دارد خواسته‌اند که در اقامتگاه بماند و نقش مترجم را ایفا کند. وقتی می‌فهمند ایتالیایی صحبت می‌کنم با خوشحالی از من می‌خواهند که قبل از عزیمت چند جمله‌ای فارسی به آنها بیاموزم.

چمدان کوچکم را می‌گذارم و با نقشه‌هایی که از اقامتگاه گرفته‌ام بیرون می‌روم. بعد از هوای خنک کوهستانی و جلوه‌ زیبایی که آلپ به این منطقه بخشیده است اولین نکته‌ای که هنگام گشت‌وگذار در این شهر توجهم را جلب می‌کند زندگی مسالمت‌آمیز آثار تاریخی به‌جامانده از دوره امپراتوری بزرگ رم کنار آثار مربوط به دوره ظهور مسیحیت در اروپای غربی است. این منظره را در دیگر شهرهای تاریخی ایتالیا به‌ویژه رم هم دیده بودم. اما در سوزا یا با تلفظ فارسی‌اش «شوش»، شاید به‌دلیل کوچکی وسعت، این تعامل صلح‌آمیز خودنمایی بیشتری می‌کند و به‌همین‌علت به‌راحتی می‌توان فهمید که کلیسای قدرتمند رم برای نابودی دورانی که از آن به دوران کفر یاد می‌شود نه فقط تلاش نکرده که در حفظ آن کوشیده و آن را به دست آیندگان رسانده است.

برای مثال، کلیسای تاریخی سن‌فرانچسکو (فرانسیس مقدس) و صومعه خواهران مبلغ فرانسیس مقدس شانه‌به‌شانه به آمفی‌تئاتری رُمی قرار دارد که بازمانده از دوران آگوستوس اول است.

وارد آمفی‌تئاتر می‌شوم؛ برخلاف بیشتر آمفی‌تئاترهای رُمی، این تماشاخانه دیوار آکوستیک ندارد و در محوطه‌ای باز بنا شده است. اول متوجه دلیل آن نمی‌شوم اما وقتی تا عصر آن‌روز صدای طبل‌هایی را که به‌مناسبت جشنی آیینی در آمفی‌تئاتر نواخته می‌شوند در جای‌جای شهر با چنان وضوحی می‌شنوم گویی کسی پشت سرم طبل می‌زند، علتش را می‌فهمم؛ این شهر درون دره سوزا قرار دارد و دورتادورش را دامنه‌های مرتفع آلپ احاطه کرده است و دیواره‌های کوهستان به‌تنهایی نقش دیوارهای آکوستیک را ایفا می‌کنند. اینجا است که به مهارت سازنده این تماشاخانه آفرین می‌گویم.

هنگام بازدید از کلیسای سن‌فرانچسکو که در قرن سیزدهم میلادی بنا شده با یکی از خواهران صومعه کنار کلیسا (صومعه خواهران مبلغ فرانسیس مقدس) هم‌کلام می‌شوم. خواهر روحانی متعجب از اینکه ایرانی هستم می پرسد که چگونه با این شهر کوچک که در بخش غربی منطقه پیه‌مونته در غرب شهر تورین (تورینو) قرار دارد آشنا شده‌ام و من به او می‌گویم که چندماه قبل خبر آتش‌سوزی جنگل‌های دره سوزا را در یکی از روزنامه‌های ایتالیایی خوانده‌ بودم و به‌دلیل شباهت اسمی این شهر با شهر باستانی شوش و همچنین به‌دلیل آثار تاریخی مربوط به دوره امپراتوری رم تصمیم گرفتم به اینجا بیایم.

گرم صحبت هستیم. مردی که با دوچرخه از فرانسه آمده است می‌رسد و به فرانسوی از خواهر سوالی می‌پرسد. خواهر راهنمایی‌اش می‌کند و در ادامه می‌گوید: «این خانم از ایران آمده و هم انگلیسی بلد است و هم ایتالیایی. بعد شما در دل اروپا زندگی می‌کنید و فقط فرانسوی بلد هستید!» سپس به من رو می‌کند و می‌پرسد: «شما فرانسوی هم بلد هستید؟» می‌گویم: «خیر. اما ازطریق ایتالیایی کمابیش حرف‌های شما را فهمیدم» پس دوباره به فرانسوی به مرد گردشگر می‌گوید: «حتی فرانسوی هم می‌فهمد!» مرد فرانسوی با شرمندگی از اینکه زبان دیگری نمی‌داند به من لبخند می‌زند و می‌رود و خواهر روحانی می‌گوید: «این آقا چند روزی می‌شود اینجا است و فردا به‌طرف جنوب می‌رود و قصد دارد تا ناپل رکاب بزند. اما نه انگلیسی بلد است نه ایتالیایی. اینجا مرز فرانسه است و بیشتر مردم منطقه پیه‌مونته فرانسوی می‌دانند اما وقتی کمی پایین‌تر رفت می‌فهمد که گشت‌وگذار در ایتالیا با زبان فرانسوی چقدر دشوار است.»

از او می‌پرسم چرا باوجوداینکه سوزا مملو از آثار تاریخی است اما گردشگری در آن رونق چندانی ندارد. خواهر روحانی می‌گوید: «اینجا شهر ثروتمندی است. بیشتر مردم سوزا در بخش صنایع سنگین به‌ویژه در کارخانه فیات کار می‌کنند و نیاز مالی چندانی برای توسعه گردشگری ندارند به‌همین‌علت شهرداری و کلسیا بازدید از تمام آثار تاریخی را رایگان کرده‌اند تا برای گردشگری فرهنگ‌سازی کنند. باوجوداین، بیشتر مردمی که به این شهر می‌آیند ساکن تورینو هستند و فقط برای ییلاق به سوزا می‌آیند.»

 پارک و طاق آگوستوس

از کوچه‌باغ‌های سوزا به‌طرف طاق آگوستوس و قنات‌های رمی می‌روم. پیش‌از این عکس‌هایی از آنها دیده‌ام و می‌دانم که قدمتشان به سال‌ ۱۲ پیش‌ازمیلاد می‌رسد. کوچه‌باغ‌های این شهر کوچک آلپی من را به‌یاد کوچه‌باغ‌هایی می‌اندازد که زمانی در شمال تهران محلی برای خاطره‌سازی در شهری بودند که نه دیگر از باغ‌هایش اثری مانده نه از کوچه‌باغ‌هایش.

به قنات‌ها می‌رسم و محو طاق آگوستوس می‌شوم. روزگاری دور، اینجا منطقه‌ای استراتژیک در سرزمین‌های امپراتوری و یکی از راه‌هایی بود که تمام راه‌های اروپا را به رم ختم می‌کرد.

از طاق می‌گذرم و به باغ زیبایی می‌رسم که امروزه به پارک آگوستوس معروف است و محلی برای بازی‌های کودکانه. پس‌از پارک، به میدانی می‌رسم که دروازه ورودی شهر در دوره امپراتوری به آن جلوه بخشیده است و کنار یکی از دیوارهایش به کلیسای جامع شهر که دوازده قرن قبل بنا شده، دیده می‌شود و مقابلش برج ناقوس مریم مقدس اعظم.

در دوره جمهوری رم، اوکتاویان یکی از یاران ژولیوس‌سزار و رقیب اصلی جانشینی او بود که پس‌از گرفتن قدرت از سزار، امپراتوری بزرگ رم را تاسیس کرد و نامش را به آگوستوس اول تغییر داد و این‌گونه دوران جمهوری به پایان رسید.

قدم‌زدن در این شهر با نسیم خنکی که همراه با تاریکی هوا کم‌کم به باد مواجی تبدیل می‌شود خاتمه می‌یابد. کر‌کره مغازه‌ها پایین می‌آیند و من به اقامتگاه بازمی‌گردم.

  تصاویر شهری به‌نام «شوش» در آلپ | آتش بلای جان «شوش» ایتالیایی‌ها شد
طاق آگوستوس. در سال‌های ۱۳ و ۱۲ پیش‌ازمیلاد و درپی ائتلاف میان امپراتوری رم و حاکمیت محلی، در بزرگداشت آگوستوس این طاق بنا شد│عکس: هدا عربشاهی

 

نمایی دیگر از طاق آگوستوس│عکس: هدا عربشاهی

 

یکی از نمونه‌های خوب محافظت‌شده از قنات‌های رُمی در شهر سوزا که مقابل طاق آگوستوس قرار دارد│عکس: هدا عربشاهی

 

آمفی‌تئاتر رُمی در شهر سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

نمایی دیگر آمفی‌تئاتر رُمی در شهر سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

نمایی از مجسمه آگوستوس در پارک آگوستوس│عکس: هدا عربشاهی

 

نمایی دیگر از مجسمه آگوستوس در پارک آگوستوس│عکس: هدا عربشاهی

 

یکی از خیابان‌های اصلی شهر سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

دروازه شهر سوزا در دوره امپراتوری رم│عکس: هدا عربشاهی

 

چشم‌اندازهایی از شهر کوهستانی سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

چشم‌اندازهایی از شهر کوهستانی سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

چشم‌اندازهایی از شهر کوهستانی سوزا│عکس: هدا عربشاهی

 

چشم‌اندازهایی از شهر کوهستانی سوزا │عکس: هدا عربشاهی