چمدان : تیر ماه سال ۹۴ بود که خبر آمد خانه تاریخی ماوثاله (کوچه جمالی) تخریب شد. خانه ماوثاله که مربوط به اواخر دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی اول بود برای ساخت پاساژ تخریب شد.

خانه تاریخی ماوثاله (کوچه جمالی) چند روز قبل از تخریب | عکس از سفرنویس

خانه در زمینی به مساحت ۱۷۰٫۶۲ مترمربع در دو طبقه دارای ستون‌های سنگی با سرستون‌های زیبا بنا شده بود، خانه تاریخی ماوثاله دارای دو ایوان یکی در کوچه جمالی و دیگری در جنوب خانه و رو به حیاط بود، ایوان‌هایی با ستون‌ها و سرستون‌های چشم‌نواز و پنجره‌های نعلی شکل با شیشه‌های رنگی.

خانه تاریخی ماوثاله از پنجره کافه نادری | عکس از سفر نویس

خانه مذکور از حیاط کافه رستوران نادری (تنها کافه و رستوران ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور) کاملا هویدا بود. کمی پس از آن خبر آمد که کلیسای ادونتیست‌ها که یادگار معماری دوره مدرنیسم در دوره پهلوی دوم بود در آستانه تخریب قرار دارد و مالک جدید، داخل بنا را کاملا ویران کرده است تا به همراه خانه ماوثاله آن را به پاساژ تبدیل کند.

جداره ارزشمند معماری مدرن کلیسای ادونتیست | عکس از سفر نویس

در مرداد ماه همان سال باز خبری منتشر شد که نشان از احتمال تخریب مغازه خودکار فروشی برلیان داشت. همان مغازه‌ای که عکس‌هایش در کودتای ۲۸ مرداد دیده می‌شود و سال‌ها محل خرید خودکارهای لوکس و شیک بود. در آن زمان گفته می‌شد مالک جدید پاساژ نادری واقع در خیابان جمهوری چند مغازه را برای ساخت مجتمع تجاری تخلیه کرده و چون صاحب سرقفلی خودکارفروشی برلیان، مقاومت کرده سقف این مغازه را تخریب می‌کند تا او را تحت فشار بگذارد.

در آن زمان گفته می‌شد همه پلاک‌ها از مغازه برلیان تا نبش کوچه جمالی خریداری شده و قرار است مجتمع تجاری بزرگی ساخته شود. دامنه شایعات به کافه نادری هم رسید. تا آنجا که رجبعلی خسرو آبادی رییس اداره کل  میراث فرهنگی استان تهران در مرداد ۹۴ تخریب هتل نادری را بدون استعلام از این اداره غیرقانونی دانست و تاکید کرد که طبق قانون حفظ آثار تاریخی این امکان وجود ندارد.

  شوک بزرگ به میراث فرهنگی تهران | دیوار کافه نادری فردا تخریب می‌شود؟!

او گفته بود: «طبق نقشه، محدوده قرارگیری اثر ثبتی هتل و کافه نادری در عرصه ثبتی میدان مشق واقع بوده و برای همین صرف نظر از الزام حفظ بناهای ثبتی و واجد ارزش واقع در آن، برای سایر املاک در صورت امکان تخریب ضوابط مترصد بر میدان مشق مانند نما و غیره در پاسخ به استعلامات شهرداری اعلام می‌شود. در حال حاضر امکان تخریب این هتل و پلاک‌های ثبتی اطراف آن وجود ندارد چون پیرو استعلام تخریب و نوسازی هتل نادری سال ۹۲، این اداره ممنوعیت تخریب را با اشاره به مواد قانونی مرتبط با حفظ ثبتی و قانون مجازات اسلامی طی نامه‌ای در تیرماه همان سال اعلام کرد.»

کافه نادری

خسروآبادی با اشاره به این که اوایل انقلاب مالک هتل و کافه نادری فرار کرد و اکنون مالکیت آن را سازمان اقتصاد اسلامی که زیر نظر بنیاد شهید است بر عهده دارد، اظهار کرده بود: «برای تخریب سه پلاک واقع در ضلع غربی هتل نادری که به فاصله عرض معبر در محدوده این هتل قرار دارد هم شهرداری نیاز به استعلام دارد چون جزء میدان مشق است. اما این پلاک که تخریب شده (ماوثاله) متاسفانه بدون استعلام تخریب شده و ما هم احداث بنا عینا و مطابق وضعیت اولیه را به شهرداری اعلام کردیم.»

کافه نادری | عکس: مریم اطیابی

حالا بار دیگر هرچند آن مالک ناشناس برجش را نساخته اما حال کلیسا خوب نیست، حال کافه نادری هم خوب نیست. آن قدر که در نیمه آذرماه ۹۶ ابتدا خبر می‌رسد قرار است دیوار حیاط آن تخریب شود و بعد خبر می‌آید  که ستاد اجرایی فرمان امام سند تفکیک گرفته قصد دارد قسمت تحت مالکیت خود را (یعنی حیاط کافه نادری) با دیوارکشی از قسمت‌های دیگر جدا و دری در ضلع شرقی دیوار کافه نادری از کوچه مجاور ایجاد کند تا حیاط کافه نادری نوستالژیک‌ترین کافه ایران، پاتوغ هنرمندان و نویسندگان معاصر ایران بخشی از خاطرات خود را از دست بدهد.

حال جمعی از معماران، اصحاب رسانه و فعالان میراث فرهنگی در نامه‌ای خواستار توجه مسئولان به حراست از این مکان تاریخی و خاطره جمعی شهر تهران شدند.

در متن این نامه آمده است:

«کافه نادریِ ایران در خطر است»

ایران ما زیباست. پایتخت ایران ما زیباست. تهران، با تمام نقد و انتقادهایی که به آن داریم, زیباست، چون آیینه تاریخ معاصر ما است. تهران، هرچند تاریخ کوتاهی به عنوان پایتخت ایران دارد، تاریخی چند هزار ساله سکونتی دارد. از کشفیات باستان‌شناسانه قیطریه تا مولوی این تفاخر تاریخی را گواهی می‌دهد.
ما این شهر را گرامی می‌داریم و نشانه‌های آن را پاس می‌داریم؛ بویژه نشانه تاریخ معاصر را.

شوربختانه، شنیده می شود «کافه نادری» – یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تاریخ معاصر این شهر – در آستانه حذف قرار دارد. فاجعه چنان شگفت است که حتی بازگویی‌اش جسارت می‌خواهد.

دایره‌ مالکیت خصوصی تا کجاست که می‌تواند پاتوق معمارانِ ادبیات معاصر را تخریب کند؟ جسارت تا کجاست که پاتوق صادق هدایت، جلال آل احمد، حمید مصدق، فریدون مشیری و ده‌ها نشانه‌ فرهنگ و ادب معاصر را تخریب و بازاری به جای آن بسازد؟

می‌توان از متولیان فرهنگ کشور پرسید کجایند؟ می‌توان از هنرمندان و گروه‌های مرجع پرسید کجایند؟ اگر به همین سادگی بتوان نشانه‌های هویت فرهنگی شهر را پاک کرد، پس من و شما چه کاره‌ایم؟»

حیاط کافه نادری| عکس: مریم اطیابی

اسامی امضا کنندگان تاکنون به شرح زیر است:

١. بهروز مرباغى
٢. نشید نبیان
٣. رامبد ایلخانى
۴. بهرام کلانترى
۵. محمدرضا حائرى
۶. سجاد عسگری
٧. مهرداد زواره محمدى
٨. سیدمحمدباقر طباطبایى
٩. پویا بخشى
١٠. سعید برآبادى
١١. افشین فرزین
١٢. حسین شهرابى
١٣. علیرضا تغابنى
١۴. سعید محسن یونسى
١۵. آرش بصیرت
۱۶. آرش نصیری
۱۷. انسیه خمسه
۱۸. مهدی کامبوزیا
۱۹. هلنا قنبری
۲۰. حمیدرضا ناصر نصیر
۲۱. محمد یاراحمدی
۲۲. سیده فاطمه مردانی
٢٣. مریم اطیابى
٢۴. فرهاد احمدى
٢۵. سیدمحمد بهشتى
٢۶. سیدمحمد محیط طباطبایى
٢٧. حسین مهاجر
٢٨. فرشاد مهدى زاده
٢٩. حمید ناصرخاکى
٣٠. بنفشه درویش
٣١. خسرو سالاریان
٣٢. بابک مطلب نژاد
٣٣. سامان سیار
٣۴. سارا سهراب
۳۵. امیرحسین پورجوهری
۳۶. ندا فیضی نجفی
٣٧. محمدرضا قدوسى
٣٨. شهاب میرزاییان
٣٩. آرش شهابیان
۴۰. محمدیاسر موسی پور
۴۱. مبشر نیکویی
۴٢. فریبا رایگانی
۴٣. مانلى افشنگ
۴۴. على یاورى
۴۵. کاوه بدرافکن
۴۶. مسیح مستاجران
۴٧. کمال الدین ایمانى
۴٨. حمیده امکچى
۴٩. على نقوى نمینى
۵٠. یاشار سلطانى
۵١. فرزاد شریعتى
۵٢. خسرو شیرازى
۵٣. حسین پر همت
۵۴. رضا دانشمیر
۵۵. حامد بدرى احمدى
۵۶. مهسا مجیدى
۵٧. هومن طالبى
۵٨. امیرعباس ابوطالبى
۵٩ کورش رفیعى
۶٠. پرهام تقى اف
۶١. حسین مهردادى
۶٢. رامین حسین پور
۶٣. الهام رضوى
۶۴. هومن بالازاده
۶۵. افرا بانک
۶۶. حمید رضا رضاییان
۶٧. احمد بندرچی
۶٨. مهرداد سالارى
۶٩. نیما حافظى
٧٠. بابک زیرک
٧١. وحید خواجه پور
٧٢. على عباد نظامى
٧٣. علی صابر
٧۴. علی اندجى
٧۵. محمود دادمنش
٧۶.سعید کاوه
٧٧. بهار بینش
٧٨. علی گرجیان
۷۹.مرتضی فرهادیان دهکردی
۸۰.شیما روشن ضمیر
٨١. محمدرضا نیازی
٨٢. محمدجواد نیازی
٨٣.شقایق نمازکار
٨۴. احسان وحیدطارى
٨۵. سعیده صرّامى