چمدان :  نی‌مه یکی از آیین‌های بوشهری که نقش بسیاری در تاریخ و فرهنگ این منطقه دارد. نی‌مه‌ها مجموعه ترانه‌هایی هستند که کارکنان لنج‌ها، لنج سازها و صیادان روی دریا می‌خوانند. تصویر لنج‌ها و صیادانی که هنگام کار همزمان با هم آواز می‌خوانند، تصویر همیشگی از خلیج فارس است.

نی‌مه محسن شریفیان بشنوید:

هماهنگی کار و آوازخوانی ویژگی نی مه‌هاست. این میراث ناملموس بوشهر در فهرست ملی ثبت شده تا برای حفظ و احیای آن تلاش بیشتری صورت گیرد. با این حال پیش از این در این منطقه پژوهشگران و موسیقیدان‌هایی به دنبال ثبت و حفظ این ریشه موسیقی بوشهری رفته اند. اما نی مه‌ها امروز در حال فراموش شدن هستند، چراکه شرایط زندگی و کار در بوشهر نیز چون نقاط دیگر ایران تغییر کرده و این دگرگونی موجب از بین رفتن بسیاری از کارآواها از جمله نی‌مه شده است.

ماهیت و مضامین نی مه‌ها ملهم از اسلام و آیات و احادیث و ادعیه است و گونه‌های مختلفی چون نی‌مه گلافی، اوشار، شستن لنج، می‌داف و… را دربرمی‌گیرد. ریشه بسیاری از انواع مختلف موسیقی بوشهر، چون یزله ‌خوانی را در نی‌مه‌ها می‌توان جست و جو کرد.

نی مه خوانی در بوشهر بدون ساز است اما در گذشته با دایره و دمام همراه بوده است. نی‌مه خوانی بر اساس بداهه نوازی است و زبان آن فارسی محلی است هرچند زبان و لهجه عربی و حتی گفتار و لهجه هندی و آفریقایی نیز در این نوع موسیقی به آسانی مشهود است.

نی‌مه‌ها نغمه‌هایی هستند که رفته رفته از یاد می‌روند و لازم است گردآوری و منتشر شوند. با تغییر ادوات صید و دریانوردی و مکانیکی‌شدن صیادی امروزه نه نیازی به کارهای طاقت‌فرسایی است که در گذشته انجام می‌شد و نه نیازی به ایجاد هماهنگی در بین ماهیگیران و لنج‌سازان برای انجام کاری گروهی.

آیین موسیقی کار هر چند به ظاهر رنگ عربی دارد اما می‌تواند از نشانه‌های باستانی موسیقی بوشهر باشد. اگر به تاریخ کشتی سازی و کشتیرانی ایرانیان در خلیج فارس و استان امروزی بوشهر در قبل از اسلام توجه داشته باشیم و به یاد آوریم که از دوران عیلامی‌ها تا ساسانیان مردمانی دریانورد بوده اند، می‌توان به ماهیت باستانی نی مه پی برد، هر چند که متاسفانه به دلیل گسست تاریخی و زبانی، امروزه هیچ نشانی از نی مه‌های بوشهری‌ها به زبان پهلوی جنوبی وجود ندارد.

اشعار نی مه در قاب‌های یزله می‌گنجد و بیشتر درباره مددجویی از عالم ماوراء است. ریتم و هیجان یزله در نی مه نیز به چشم می‌خورد. ریتم نی مه، گاه تند گاه کند، متناسب با کاربرد آن است. نی مه‌ها اصولاً به معنای آوازهای دریایی است و به منظور تهییج، تشویق و ترغیب ملوانان و حفظ روحیه و ایجاد تنوع اجرا می‌شوند. برخی از این آوازها دارای مضمون حماسی‌اند. نی‌مه توسط یک تک خوان و پاسخ دسته جمعی سایر جاشوها اجرا می‌شود. تک خوان همان سرگنگ یا سرهنگ است که رهبری گروه را به عهده دارد و گاه این مسئولیت را ناخدا به عهده می‌گیرد. از انواع نی مه‌ها می‌توان به نی مه‌های میداف (آوازهای مخصوص پارو زدن)، گرگور، دوسه، لنگر، دم و شراع اشاره کرد. نی مه‌های گرگور، دوسه، لنگر و دم نسبتاً سرعت تندتری از نیمه میداف دارند.

  آشنایی با میراث ناملموس موسیقی نواحی | بشنوید: نی تالشی از شهرام جمال