چمدان: فرزان احمدنژاد باستان شناس و روابط عمومی جامعه باستان شناسان ایران در یادداشتی به مناسب روز تولد هادر با ستان شناس انگلیسی نوشت:

یان هادر،از باستان شناسان برجسته چند دهه اخیر در ۲۳ نوامبر ۱۹۴۸ در شهر بریستول، انگلستان به دنیا آمد. وی در سال ۱۹۷۱ از دپارتمان هنر دانشگاه لندن در رشته باستان شناسی پیش از تاریخ با احراز رتبه نخست، فارغ التحصیل دوره لیسانس شد و در سال ۱۹۷۴ نیز با دفاع از پایان نامه خود با عنوان” تحلیل فضایی در باستان شناسی “Spatial Analysis in Archaeology” به درجه دکتری تخصصی از دانشگاه کمبریج نائل آمد.

هادر از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۷ و پیش از بازگشتن به دانشگاه کمبریج، به عنوان مدرس و استاد تمام باستان شناسی در دانشگاه لیدز انگلستان به تدریس پرداخت و از سال ۱۹۹۶ در شمار اعضای آکادمی بریتانیا درآمد. وی در سال ۱۹۹۹ به دانشگاه استنفورد در آمریکا رفت و از سال ۲۰۰۲ صاحب کرسی استادی در دپارتمان انسان شناسی شد.

از میانه دهه هشتاد میلادی که به میزان ناخرسندی­ها از باستان شناسی روندگرا(باستان شناسی نو یا علمی)افزوده شد، جریانی فکری با گرایش­های چندی در باستان شناسی غرب راه افتاد که بعدها مجموعه این گرایش­ها و این جریان بطورکلی با نام مکتب باستان شناسی پساروندگرا Post-processual شناخته شد. پیشرو این جریان یان هادر بود که خود از جمله باستان شناسان روندگرا یا علمی محسوب می­شد. زمینه های شکل گیری ایده­ ها و نظریات باستان شناسی پساروندگرا زمانی شکل گرفت که در دانشگاه تدریس می کرد و همراه با دانشجویانش و نیز در خلال کارهایی که با همراهی آنها انجام می داد در فاصله سال های ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ ایده­ های نوی پساروندگرایی به تدریج پرداخته و پرورده شد.

سال ۱۹۹۳ هادر سرپرستی یک هیأت بین المللی باستان شناسی را بر عهده گرفت که از آن زمان تا کنون در حال انجام پژوهش­ها و کاوش های باستان شناسی تازه­ ای در محوطه نوسنگی”چاتال هویوک” در مرکز ترکیه است. هدف این هیات  بین المللی، نگهداری و حفاظت از محوطه، فهم آن در بستر زمانی مکانی خود (Context) و معرفی آن به عموم مردم است. او در این پروژه کوشش می­کند که تاثیرات روش­های غیر پوزیتیویستی در باستان شناسی را بررسی کند و رسیدن به این مهم، مشروط بر این است که به هر کدام از باستان شناسان کاوشگر حاضر در پروژه این فرصت داده شود که شرح و تفسیر و برداشت شخصی خود را از کاوش­ هایشان ثبت و ارائه  کنند.

هادر در ۱۵ آوریل سال ۲۰۰۹ به پاس خدماتش در باستان شناسی به دریافت مدال لوسی وارتون درکسل Lucy Wharton Drexel Medal”” از موزه پن Penn) Museum) در دانشگاه پنسیلوانیا نائل آمد. مدال لوسی وارتون درکسل درسال ۱۸۸۹ توسط “موزه پن” بنیاد گذاشته شد و به کسانی اهدا می شود که به رهیافت­های ویژه ­ای در کاوش های باستان شناسی و انتشار آنها دست یافته باشند. پیش از وی ۲۸ نفر این مدال را دریافت کرد بودند و نفر قبل از او “کالین رنفریو” است که در سال ۲۰۰۳ به این جایزه دست یافته است. در متن تهیه شده مراسم اهدا این مدال به یان هادر چنین آمده است: پروفسور یان هادر بدون شک در سی سال گذشته با کتاب­ها و مقالات فوق العاده پویا و قابل تأمل گام­های بسیار مهمی را در جهان باستان شناسی به سرعت پیموده است.

امروزه در چاتال هویوک او به یک مکان ساز (Place-Maker) برجسته در باستان شناسی مدرن تبدیل شده است. تبدیل این حفاری مهم به مدلی که تمام باستان شناسان معاصر باید به آن توجه داشته باشند از دستاوردهای اوست. وی بدون شک در ادامه گامهایی که چندین باستان شناس افسانه­ ای برداشته ­اند شایستگی دریافت این مدال را دارد.”

از یان هادر تا کنون ده­ها کتاب، مقاله و یادداشت در زمینه باستان شناسی نطری و عملی برجای مانده است که گزیده­ای از آنها در ادامه به عنوان نمونه ذکر می­شوند.

· Spatial analysis in archaeology (1976, with C. Orton)

· Symbols in action: Ethnoarchaeological studies of material culture (1982)

· The Present Past: An introduction to anthropology for archaeologists (1982)

· Reading the Past: Current approaches to interpretation in archaeology (1986) (revised 1991 and, with Scott Huston, 2003)

· The Domestication of Europe: structure and contingency in Neolithic societies (1990)

· Theory and Practice in Archaeology (1992) (Collected papers)

· On the Surface: Çatalhöyük 1993-95 (1996) As editor, Cambridge: McDonald Institute for Archaeological Research and British Institute of Archaeology at Ankara. ISBN 0-9519420-3-4.

· The Archaeological Process: An introduction (1999)

· Archaeology beyond dialogue (2004) (Collected papers)

· The Leopard’s Tale: Revealing the Mysteries of Çatalhöyük (2006)

· Religion in the Emergence of Civilization. Çatalhöyük as a case study (2010)

· Entangled: An Archaeology of the Relationships between Humans and Things (2012)

جامعه باستان شناسی ایران زادروز این دانشمند تاثیر گذار باستان شناسی را گرامی می­ دارد.