چمدان: قدیر افروند این مطلب را امروز ۱۶ دی ماه اعلام کرد و از ادامه گمانه زنی‌های باستان شناسی در ملک پلاک ۲۴ بازارحضرتی تهران خبر داد.

وی اضافه کرد: باستان شناسان در ادامه گمانه زنی‌ها در بازار حضرتی به بخشی از سازه خشتی قطوری دست یافتند که احتمالا” بخشی از برج و باروی عصر صفویه تهران است یعنی همان نخستین حصاری که بنا به تصریح متون تاریخی به دستور شاه طهماسب صفوی، تهران را صاحب قلعه‌ای با صد و چهارده برج کرد.

قدیر افروند با ارائه گزارشی از فعالیت‌های باستان شناسی در این منطقه ادامه داد: هیأت باستان شناسی در ترانشه ۱ و ۲ خیلی زود با اولین لایه‌های تاریخی شامل کف فرش آجری و آثار دیوارهای اجری و خشتی مواجه شد.

مسئول مرکز باستان شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران گفت: دراین دو ترانشه حداقل ۳ دوره و ۵ فاز معماری تاعصر صفوی شناسایی شده و مواد فرهنگی بدست آمده در این دو ترانشه شامل قطعات سفال و کاشی از دوره‌های مختلف است.

افروند با بیان اینکه به منظور حفظ این آثار معماری تاریخی ادامه کاوش در این قسمت متوقف و ترانشه بعدی باشماره ٣ در انتهای مغازه جانمایی شد، افزود: در این ترانشه هم در کمترین زمان آثار دیوارخشتی نمایان شد که در ابتدای امر یک معماری ساده و متداول خشتی را القا می‌کرد.

  فیلم | مغازه پلاک ۲۴ در بازار حضرتی ؛ تاریخِ طهران در این محل تغییر می‌کند؟

این باستان شناس افزود: به طور معمول این ترانشه باید ترانشه پیشرو می‌بود و بابرداشتن خشت‌ها به منظور رسیدن به لایه‌های پایین‌تر کاوش تا سطح خاک بکر ادامه پیدا می‌کرد اما کنجکاوی معمول باستان‌شناسانه برای شناخت بیشتر دامنه و گستره این دیوار خشتی در جوانب به حفر ترانشه بعدی منجر شد.

وی با ابراز خرسندی از اینکه خوشبختانه در ترانشه ۴ نیز این دیوار خشتی ادامه پیدا کرد و ادامه آن در ترانشه ۵ نیز بطور کامل تداوم داشت، گفت: انحنای موجود در لبه بیرونی این دیوار قطور خشتی و عرض با قطر حدود ۶ متری آن ذهن مخاطب را به نشانه‌های برج و باروی تاریخی تهران در دوره صفویه رهنمون می‌کند.

این باستان شناس افزود: ما در این نقطه از شهر تهران با بخشی از برج و باروی عصر صفویه تهران روبرو هستیم.

افروند در ادامه با اشاره به وجود شواهد تاریخی برای این ادعا گفت: در روضه الصفا این نکته ثبت شده که «شاه طهماسب که دارالملکش قزوین بود گاه برای زیارت مراقد مطهره ری و مواقعی هم برای شکار در حوالی طهران از این مکان عبور می‌کرد، به آبادی آن رغبت کرد و برج و باروی متین بر شهر بیفزود و حکومتش به دولتخواهان خود تفویض کرد.»

وی اضافه کرد: بر این اساس، حصار و باروی طهران دارای چهار دروازه بود؛ دروازه حضرت عبدالعظیم یا دروازه اصفهان در ابتدای بازار حضرتی – دروازه دولاب در مدخل بازارچه نایب السلطنه در خیابان ری فعلی – دروازه شمیران در مدخل پامنار – دروازه قزوین در مدخل بازار چه قوام الدوله در میدان شاهپور فعلی. نکته جالب اینکه این برج و بارویی که ما گمان می‌کنیم حصار صفوی تهران باشد درست در حدودی است که در طرح‌های سیاحان و نقشه‌های تاریخی شهر تهران، دروازه حضرت عبدالعظیم قرار داشته لذا این سازه باید یکی از نیم برج‌های طرفین دروازه مذکور باشد.

این باستان شناس گفت: البته هنوز پیگردی گستره این بارو خشتی در گوشه شمال شرقی ترانشه ۵ ادامه دارد و در روزهای پایانی کاوش آگاهی مان دراین باره نیز توسعه خواهد یافت.

  فیلم | ردپای دوره تیموری در بازار حضرتی تهران

سرپرست هیأت باستان شناسی در ادامه گفت: در ترانشه ۶ در غرب این آثار معماری خشتی از ادامه و گسترش آن خبری نیست و تنها بر روی لایه سطحی بقایای یک کوره فلز گری (احتمالا”) قاجاری و تعدادی اشیاء سنگی و کاشی به دست آمد.

مسئول مرکز باستان شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران با بیان اینکه ترانشه ۷ پس از عقب نشینی‌های مکرر ما برای یافتن ابعاد باروی خشتی، سرانجام به گوشه شمال غربی فضای پشتی مغازه انجامید، گفت: در این ترانشه که ترانشه پیشرو برای رسیدن به سطح خاک بکر نیز خواهد بود گروه در لایه‌های اولیه به مواد فرهنگی (قطعات سفالینه) قابل توجهی دست یافتیم که تماما به پیش از دوره صفویه یعنی حداقل دوران تیموری تعلق دارد چرا که این لایه‌ها درست زیر کف باروی خشتی قرار دارد و تمامی قطعات سفال به لحاظ سبک و تکنیک متعلق به دوران تیموری و قبل‌تر است.

این باستان شناس گفت: در ادامه گمانه زنی‌ها آنطور که انتطار می‌رفت به قطعه سفالی احتمالا” متعلق به دوران پیش از تاریخ دست پیدا کردیم که به زودی برای سال‌یابی به آزمایشگاه تخصصی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی – تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ارسال خواهد شد و نتیجه با هر تاریخی پیش از دوران تاریخی، خود اهمیت این کاوش باستان شناسی در ابرشهر تهران را دو چندان خواهد کرد.

افروند افزود: کاوش در ترانشه پیشرو برای رسیدن به لایه‌های زیرین تاسطخ خاک بکر در روزهای اینده ادامه خواهد یافت.

به گزارش چمدان، اوایل دی ماه به طور اتفاقی قطعاتی از سفالینه و استخوان در میان خاکبرداری ناشی از تعمیرات ملک پلاک ۲۴ بازار حضرتی تهران بدست آمد که این موضوع توسط شهردار ناحیه بازار به معاونت میراث فرهنگی استان گزارش و در نهایت با مراجعه و توجیه مالک و در نهایت اخذ مجوز از پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برنامه گمانه‌زنی باستان شناسی در آن آغاز و تا کنون ادامه دارد.

  کشف آثاری که تاریخ تهران را زیرورو می‌کند | رد پای آثار تیموری در بازار تاریخی تهران | تهران وقتی شهر شد