چمدان : نسیمه یوسفوند سرپرست گروه گمانه زنی برای تعیین عرصه و حریم تپه زلیوا با اعلام این خبر گفت: عمده سفال‌های شاخص به دست آمده شامل سفال‌های کلینکی با پرداخت صیقلی و داغدار است که ظرافت بسیار زیادی دارند.

او در ادامه از کشف سفال‌های منقوش دوره مفرغ میانی با نقوش هندسی خبرداد که قابل مقایسه با گودین تپه است.

به گفته این باستان شناس، سفال‌های معرف عصر مفرغ در این محوطه دارای خمیرة نخودی، قرمز و قهوه‌ای است که خمیرمایة آنها، آمیزهایی از کانی ریز است.

او با اشاره به چرخ ساز بودن بیشتر سفالها و کافی بودن حرارت برای پخت این نوع سفالها گفت: بیشتر تزیینات این سفال‌ها به صورت خطوط منقوش به رنگ قهوه ای و اخرایی به شکل موجی و مستقیم و نوار برجسته مدور ظرف متمرکز شده است.

تخریب بخش زیادی از تپه زلیوا

یوسفوند در ادامه گفت: با توجه به رشد روزافزون منازل مسکونی و تخریب بخش زیادی از عرصه تپه، برنامه گمانه زنی برای تعیین عرصه و حریم تپه زلیوا در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان قرار گرفت و با صدور مجوز توسط ریاست پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و تامین اعتبار از طرح های عمرانی انجام شد.

به گفته این باستان‌شناس، تعیین عرصه و حریم استحفاظی و منظری تپه زلیوا براساس ضوابط و قوانین باعث حفظ اثر و رفع مشکلات اهالی ساکن در منطقه برای ایجاد، گسترش و بازسازی بناهای مسکونی خود می‌شود.

روش کاوش

به گفته وی، برای ثبت و ضبط دقیق تمامی ساختارهای معماری اعم از دیوار، کف، سازه و غیره و همچنین انباشت‌ها و نهشته‌ها که به شکل پرشدگی و آوار در سازه‌های منفی ایجاد شده‌اند از پدیده‌ لوکوس برای عناصر منقول و ساختارهای غیر منقول استفاده و شماره لوکوس‌ها در تمامی گمانه‌ها از Loc.100 شروع ‌شد.

کاهش ۱۷ متری ارتفاع تپه باستانی

یوسفوند در ادامه به نقل از اهالی روستا گفت: ارتفاع تپه در سالهای اخیر حدود ۲۰ متر بوده اما با برداشت‌های غیر مجاز از خاک تپه برای اندود خانه‌های نوساز و همچنین استفاده در زمینهای کشاورزی، به مروراز ارتفاع آن کاسته شد و در نهایت در حال حاضر ارتفاعی در حدود ۳ متر دارد.

او با اشاره به مشخص شدن محل نخستین دور گمانه‌ها برای شناسایی عرصه با انجام بررسی‌های اولیه در اطراف تپه، نقشة توپوگرافی و تصاویر ماهواره‌ای گفت: به دلیل تراکم بسیار زیاد منازل مسکونی در سطح و پیرامون تپه، امکان ایجاد گمانه با فواصل معین غیر ممکن بود.

این باستان شناس گفت: بیشتر گمانه ها در رینگ اول در حیاط منازل مسکونی و معابر ایجاد شد.

او افزود: بنا به ماهیت گمانه‌ها، کاوش به بود و نبود لایه های استقراری و ماهیت انباشت و میزان تراکم مواد فرهنگی انجام گرفت تا به محض اطمینان از رسیدن به لایه‌های استقراری، کاوش در گمانه متوقف شود.

او با بیان این که به دلیل تراکم منازل مسکونی و وجود معابر بسیار باریک، جانمایی گمانه‌ها تحت تاثیر مکان و فضای مناسب برای ایجاد گمانه بود، از ایجاد ۹ گمانه در رنج اول پیرامون تپه خبر داد.

یوسفوند افزود: تمامی گمانه‌ها به آثار و لایه فرهنگی منسجم و برجا رسید که معرف دوره‌ مفرغ و تاریخی با مواد فرهنگی منسجم است. این گمانه ها با شماره TT.1,2,3,4,5,12,13,14,15,16 مورد کاوش قرار گرفته است.

به گفته وی، لایه‌های فوقانی این گمانه ها اغلب به شکل انباشت و نخاله‌های دوره معاصر همراه با زباله است که نشان از آشفته بودن آنها دارد. همچنین گودالهای پر شده با کود حیوانی که از دپو منازل مسکونی در اطراف تپه ریخته شده و لایه‌های سطحی گمانه ها را اغلب تا عمق ۱۵۰ سانتی متری پر کرده است.

نهشته‌هایی از دوره مفرغ میانی

او افزود: در زیر این لایه‌ها، نهشته های منسجم و همگون از دوره مفرغ میانی تا دوره تاریخی(اشکانی) قابل مشاهده است.

یوسفوند در ادامه از ایجاد رینگ دوم گمانه‌ها با فواصل معینی نسبت به رینگ اول برای رسیدن به اطمینان از وضعیت لایه‌های استقراری برجا خبرداد.

او افزود: فاصله تقریبی بین گمانه‌ها را حدود۱۵ تا ۲۰ متر در نظر گرفته شد تا درصد خطا تا حدودی کم شود.

او با اشاره به وجود رودخانه زلیوا در ضلع غربی تپه، که جوی آبی برای آبیاری مزارع کشاورزی از آن منشعب شده است، گفت: در حد فاصل رودخانه و جوی آب ۵ گمانه با شماره TT.6,7,8,9,11 ایجاد شد که نشان می‌دهد بخشی از بستر رودخانه بوده و تمامی لایه‌های آن طبیعی و فاقد لایه های باستانی است.

این باستان شناس اظهار داشت: در ضلع شمالی تپه زمین بایر کشاورزی است که گمانه‌های TT.17,18 آثار فقیرانه‌ای از مواد فرهنگی داشته و نهشته  برجا در آن دیده نشد.

ایجاد گمانه در داخل منزل مسکونی

او از ایجاد یک گمانه در داخل حیاط منزل مسکونی و در محدوده  بافت متراکم مسکونی تنها یک گمانه در داخل حیاط منزل مسکونی بدلیل نبودن فضای مناسب خبر داد و گفت: گمانه TT.19 در این بخش شامل انباشتهای نخاله و زباله‌های دوره معاصر بوده که پس از برداشت آن به لایه‌های طبیعی سیاه رنگ رسید.

یوسفوند در ادامه به نقل از اهالی گفت: در گذشته این محدوده باتلاق یه ماندابی بوده که از رودخانه جدا می شده و در سطح آن همیشه تراکم بسیار زیادی از گیاهان خودرو وجود داشته است که لایه‌های آبرفتی با مواد آلی این گفته‌ها را تصدیق می‌کند.

او افزود: در ضلع جنوبی نیز به دلیل تراکم زیاد منازل مسکونی تنها یک گمانه با شماره TT.10 در داخل حیاط ایجاد شد و با کاوش حدود ۲٫۵۰ متر تا روی خاک بکر ادامه یافت.

به گفته این باستان شناس، همه لایه‌های شناسایی شده در این گمانه مربوط به دوره معاصر بوده و با نخاله‌های ساختمانی و زباله پر شده است.

او افزود: حد نهایی عرصه در ضلع غربی تپه محدود به رودخانه است.

ایجاد ۱۹ گمانه برای تعیین عرصه و پیشنهاد حریم

یوسفوند با اشاره به ایجاد ۱۹ گمانه برای تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تپه زلیوا گفت: در مجموع گمانه‌های TT.1,2,3,4,5,12,13,14,15,16 به دلیل برخورد با نهشته های فرهنگی و لایه های استقراری برجا در محدودة عرصه قرار داشته و گمانه هایTT.6,7,8,9,10,11,17,18,19 به دلیل نبود لایه های فرهنگی در خارج از محدودة عرصه واقع است.

وی افزود: بر اساس نتایج حاصل از کاوش مشخص شد، گستردگی محوطه بیشتر در جهت شمالی و جنوبی بوده و به دلیل عارضه طبیعی در ضلع غربی محدود به رودخانه و در ضلع شرقی محدود به بستر باتلاقی است.

پیشینه کاوش در تپه زلیوا

او با اشاره به انجام بررسی‌های پراکنده کلر گاف در دشت خاوه که بخشی از پروژه بررسی و شناسایی شمال لرستان بود برای نخستین بار در سال ۱۹۷۱ گفت: پس از انقلاب و در سال ۱۳۷۸ عمران گاراژیان با هدف تهیه پرونده ثبتی، بررسی و شناسایی شهرستان نورآباد دشت خاوه را به انجام رساند که آثار شاخصی از  دوره نوسنگی تا دوره متاخر به دست آمد.

یوسفوند با اشاره به ثبت تپه زلیوا در فهرست آثار ملی در همان سال گفت: در مجموع فعالیتهای باستان شناسی محدودی در این شهرستان انجام شده است که اطلاعات اندکی از آن ارائه کرده و بدلیل انتشار نیافتن فعالیتهای باستان شناسی اطلاعات جامعی در دست نیست.