چمدان : افزایش یکباره و عجیب قیمت بلیت هواپیما با قطع ارز دولتی آغاز شد و فرودگاه‌های کشور را خلوت کرد. در زمانی که سازمان هواپیمایی و سازمان میراث فرهنگی از کنترل بازار خبر می‌دادند، نرخ بلیت‌ها افزایش بیش از ۳ برابر را نشان ‌می‌داد. با وجود بخش‌نامه‌های مختلف برای تعیین سقف و کف قیمت بلیت‌ هواپیما؛ نرخ گذاری بازار همچنان قیمت‌های بالایی دارد که در توان خرید قشر زیادی از مردم نیست. از ابتدای این افزایش قیمت‌ها، سایت‌های فروش اینترنتی بلیت هواپیما سیبل برخورد و صحبت‌های برخی از مسئولان بودند. سازمان هواپیمایی کشور مدعی بود که علت گرانی بلیت هواپیما گرانفروشی برخی از سایت‌هاست. این فشار به سایت‌ها تا قطع دسترسی آنها به بلیت شرکت ایران ایر نیز پیش رفت. با این وجود شامگاه پنج شنبه هفته گذشته بدون اطلاع قبلی ده‌ها سایت فروش اینترنتی بیلت هواپیما و رزرو هتل فیلتر شد تا گرانی بلیت پس از قربانی کردن سفرهای هوایی مردم، کسب و کارهای مجازی را نیز قربانی کند.

در میان سایت‌های فیلتر شده، شرکت‌های معروفی مانند تی چارتر،  اسنپ تریپ و … نیز وجود دارند. علت فلیتر شدن سایت‌های فروش اینترنتی بلیت هواپیما، نداشتن مجوزهای لازم از سازمان هواپیمایی برای فروش بلیت عنوان شده است. این در حالی است که برخی از این سایت‌ها از درگاه خرید شرکت‌های دیگر استفاده می‌کردند و برخی از استارت‌اپ‌های نوپای این حوزه نیز به سخت بودن روند دریافت مجوزها معترض هستند. با این حال اکنون به روایتی بیش از ۵۰ سایت فروش بلیت هواپیما فیلتر شده اما بازار بلیت تغییری در قیمت‌ها نداشته است.

معاون دادستان کل کشور: سازمان هواپیمایی علت بالا رفتن قیمت بلیت را فعالیت سایت‌های غیز مجاز اعلام کرده و از دستگاه قضایی درخواست کرد به منظور جلوگیری از اجحاف به مسافران و ممانعت از اخلال در شبکه فروش بلیط از ادامه فعالیت آن‌ها جلوگیری کند

واکنش قوه قضاییه: درخواست سازمان هواپیمایی بود

در حالی که سایت‌های فیلتر شده فروش بلیت هواپیما که برخی نیز رزرو اقامت در هتل‌های کشور را نیز ارائه می‌کردند اعلام کرده بودند که پیش از فیلترینگ به آنها هشدار داده نشده بوده و علت دقیق این اتفاق را نمی‌دانند.

اما معاون دادستان کل کشور در امور فضای مجازی علت فیلترینگ این سایت‌ها را تشریح کرده است. عبدالصمد خرم آبادی معاون دادستان کل کشور گفت: «سازمان هواپیمایی کشوری یکی از علل بالا رفتن قیمت بلیط هواپیما و برخی دیگر از نابسامانی‌های مربوط به حوزه فروش بلیط را فعالیت سایت‌های غیر مجاز مربوط به خدمات مسافرتی اعلام کرده و با ارائه فهرست برخی از این سایت‌ها از دستگاه قضایی درخواست کرد به منظور جلوگیری از اجحاف به مسافران و ممانعت از اخلال در شبکه فروش بلیط از ادامه فعالیت آن‌ها جلوگیری کند.»

او با تشریح قوانین گفت: «سایت‌های فیلترشده به محض دریافت مجوز و اعلام سازمان هواپیمایی کشوری رفع فیلتر خواهند شد.»

واکنش‌های متفاوت سازمان میراث فرهنگی

رئیس سازمان میراث فرهنگی نخستین مسئولی بود که به فلیتر شدن سایت‌های گردشگری واکنش نشان داد. در حالی که برخی فشارهای بخش‌های مختلف گردشگری را عامل این فلیترینگ می‌دانستند علی اصغر مونسان از پیگیری این اتفاق خبر داد. پس این حمایت اولیه اما مدیر کل نظارت و ارزشیابی خدمات گردشگری دایره سایت‌های تحت حمایت را کوچکتر کرد. در حالی بخشی از مدیران وزارت ارتباطات دربرابر بهانه مجوز نداشتن سایت‌ها واکنش نشان داده بودند و هر کاری را نیازمند مجوز ندانسته بودند، مدیر کل نظارت خدمات گردشگری سازمان میراث فرهنگی گفت: «سازمان همواره از فعالان بخش خصوصی دارای مجوز حمایت می‌کند و در این راستا با دستور موکد معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، رسیدگی به موضوع بروز این مشکلات در دستور کار و اولویت قرار گرفته است.»

محمد ثابت اقلیدی همچنین افزود: «سازمان به عنوان متولی صنعت گردشگری همواره راساً بر فعالیت‌های انواع کسب و کارهای این صنعت از جمله فعالیت‌های استارت‌آپی به انحای مختلف نظارت مستمر دارد و با فعالیت‌های غیر مجاز براساس قوانین مربوطه برخورد لازم را به‌عمل می‌آورد.»

سازمان میراث فرهنگی پیش این هم با راه اندازی تی نماد برای سایت‌های گردشگری با این سایت‌ها دچار چالش شده بود. در حالی که بسیاری از سایت‌های ای نماد را از مرکز توسعه تجارت الکترونیکی دریافت کرده بودند، تی نماد مجوز دیگری بود که سازمان میراث فرهنگی پیش پای آنها گذاشته بود.

معاون دادستان کشور: سایت‌های فیلترشده به محض دریافت مجوز و اعلام سازمان هواپیمایی کشوری رفع فیلتر خواهند شد

واکنش وزارت ارتباطات

وزارت ارتباطات ضلع دیگر فیلترینگ سایت‌های گردشگری است. هر چند وزیر ارتباطات واکنش مستفیم به این اتفاقات نشان نداده اما شواهد حاکی از نارضایتی وزارت ارتباطات از این اتفاق است.  امیر ناظمی، عضو هیات عامل سازمان فناوری اطلاعات در این باره اعلام کرده است: «فیلتر حدود ۱۸۰ سایت براساس استعلام دادستانی از سازمان هواپیمایی درباره اسامی سایت‌های فاقد مجوز فروش از این سازمان بوده است. دو اشتباه در این استعلام، نادیده‌ گرفتن دو نوع از سایت‌ها بوده است. نخست سایت‌هایی که پارتنر دارای مجوز دارند و دوم سایت‌های مقایسه و معرفی بلیت که کاربر را برای خرید به سایت اصلی هدایت می‌کنند.»

او با بیان اینکه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با دادستان صحبت و پیچیدگی‌های فنی را تشریح کرده و سازمان هواپیمایی نیز نامه‌ای را برای دادستانی ارسال کرده نیز اظهار کرد: «فیلترینگ بدون توجه به این موارد بوده است: ۱٫ عدم نیاز برخی از کسب‌وکارها به مجوز، ولو عضویت در صنف، ۲٫ همکاری میان چند شرکت، ۳٫ عدم مجوز از یک سازمان به معنای بدون مجوز بودن نیست! ۴٫برخی به دلایل منافع فردی نهادهای قانونی را برای برخی تصمیمات تحریک می‌کنند.»

واکنش اتحادیه کسب و کارهای مجازی

نحوه فیلترینگ این سایت‌ها از ابتدا مورد انتقاد بسیاری بوده است. رضا الفت‌نسب عضو هیات مدیره اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی با بیان اینکه به شکل فیلترینگ این سایت‌ها نقد وارد است و اینکه آن‌ها را آخر هفته فیلتر می‌کنند، یک نقد جدی است به ایسنا گفت: «اعلام شده کمیته تعیین مصادیق مجرمانه از ما استعلام کرده که کدام سایت‌ها مجوز ندارند. ما هم جواب دادیم و این اتفاق افتاده است. اما اصل موضوع این است که باید دید شرایط فعالیت و دریافت مجوز فروش آنلاین بلیت هواپیما طبق دستورالعمل سازمان هواپیمایی کشوری به چه صورت است و آیا استارتاپی که به هیچ جا وابسته نباشد می‌تواند این شرایط را فراهم کند؟»

او افزود: «برخی کسب‌وکارها نزدیک به یک سال در نوبت هستند که بخواهند مجوز بند الف را بگیرند. در حالی که این کسب‌وکارها تنها کار آنلاین می‌کند، به آنها گفته می‌شود باید مانند آژانس مکان و کانتر داشته باشند. پس از این فرآیند هم باید به دنبال مجوز آنلاین بروند. این چه شرایطی است؟ بر اساس قانون بهبود فضای محیط کسب‌وکار که ما به هیات مقررات‌زدایی هم اعلام کردیم، گفتیم اینها مجوز جدید خلق می‌کنند. چرا شرایط دریافت مجوز باید اینطور باشد؟»

عضو هیات مدیره اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی با ابراز امیدواری نسبت به رفع فیلتر این سایت‌ها بیان کرد: «برخی به سازمان هواپیمایی کشوری رفتند و  مشکل را پیگیری می‌کنند، اما اگر شرایط مانند سابق باشد و شرایط سخت مجوز برای فروش آنلاین بلیت، شاید ۱۰ درصد این آدم‌ها بتوانند مجوز بگیرند و باقی نمی‌توانند. در این هیاهو بحث اصلی این است که وقتی شما سخت مجوز می‌دهید، هیچ کس نمی‌تواند مجوز بگیرد. سایت‌های بزرگی که پول و ارتباط دارند می‌توانند مجوز بگیرند، اما استارت‌آپ کوچکی و نوپایی که در یک زیرپله کار می‌کند، قدرت ندارد مجوز بگیرد.»

برخی سایت‌های با وجود فیلترینگ فعال هستند

پیگیری‌های چمدان نشان می‌دهد که برخی از سایت‌های فیلتر شده با وجود فیلترینگ فعال و به فروش بلیت مشغول هستند. یکی از انتقادات به فیلترینگ این سایت‌ها مربوط به سایت‌هایی است که از درگاه‌های خرید دیگر شرکت‌ها استفاده می‌کنند و خود مجری مستقیم فروش بلیت نیستند و نباید فیلتر می‌شدند.

فیلترینگ سایت‌ها در حالی ادامه پیدا می‌کند که بسیاری از آنها فصل فروش آخر تابستان را از دست خواهند داد و برخی از آنها معتقدند این خسارتی به اعتبار و برند آنهاست.