چمدان: اگر همراه کرانه خروشان رودخانه سِیمَره در دامنه‌های کبیرکوه شوید، نغمه‌های لالایی سازه‌های سنگی بنا شده بر دامنه کوه‌ها و دشت‌ها را می‌شنوید، به ویژه اگر مقصد «دره شهر» باشد. شهری واقع در شرق استان ایلام و یکی از بزرگترین ژئوپارک‌های طبیعی دنیا که در 128 کیلومتری جنوب غرب شهر ایلام قرار دارد و از شرق به استان لرستان می‌رسد تا آن جا که فاصله خرم آباد تا دره شهر 167 کیلومتر است و پس از طی مسافتی حدود 2 ساعت و نیم می‌توان از مرکز استان لرستان به این شهر زیبای استان ایلام رسید.

«تنگ رازیانه» در 50 کیلومتری دره شهر با پوشش گیاهی غنی هر گردشگری را به خود جذب می‌کند

پرآبی و خروشانی سیمره تقدیر دیگری برای دره شهر رقم زده است. سبزی، رونق کشاورزی و دامداری تحفه گرانقدر سیمره برای مردمان این خطه از سرزمین ایران است. اگر از ایلام به سمت دره شهر حرکت کنید بی‌شک یکی از بهترین سفرهای طبیعت‌گردی و فرهنگی خود را رقم زده‌اید. نگران اقامت در این شهر نباشید چرا که هتل و خانه مسافرهای این شهر قیمت نسبتاً مناسبی دارد و در نهایت یک شب اقامت در اتاقی 4 تخته کمتر از 150 هزار تومان برای شما هزینه دارد. اهل اقامت در روستا هم باشید، چهاراقامتگاه بومی در روستاهای «هاشم آباد»، «شیخ مَکان» و« بُن باباجان» میزبان شما خواهد بود.

دره‌ای باریک با دیواره‌هایی قائم و پرشیب و رودی روان در کف که به طبیعت تنگ رازیانه جانی ابدی بخشیده است

در طول مسیر ایلام به سوی این شهر نمی‌توانید از «تنگ رازیانه» در 50 کیلومتری دره شهر چشم پوشی کنید. دره‌ای باریک با دیواره‌هایی قائم و پرشیب و رودی روان در کف که به طبیعت ایلام تا شهرستان «بدره» جانی ابدی بخشیده و سرسبزی را برایش به ارمغان آورده تا آنجا که این اثر ثبت ملی طبیعی زیستگاه و پناهگاه جانوران و گیاهان زیادی شده است. درختان «بلوط» به همراه گل‌های بابونه، رازیانه و شقایق زینت بخش این تنگ است.

قلعه روستای هاشم آباد به دستور «میرغلام هاشمی» حاکم وقت در سال 1303 اوایل حکومت پهلوی اول ساخته شده است

از بدره که می‌گذریم در 8 کیلومتری شمال غرب دره شهر، در روستای «هاشم آباد» قلعه‌ای استوار برجای مانده از طوفان حوادث تاریخی گردشگران را به خود فرا می‌خواند. سنگ نوشته نصب شده بر در ورودی چنین حکایت می‌کند که این قلعه به دستور «میرغلام هاشمی» حاکم وقت روستا در سال 1303 اوایل حکومت پهلوی اول ساخته شده است. این قلعه ساخته شده از سنگ و گچ با 35 اتاق تو در تو کاربرد نظامی- مسکونی داشته و به دلیل سبک خاص خود از استحکام زیادی برخوردار است. حیاط این سازه با درختان و حوضچه میان آن در کنار درها و پنجره‌های چوبی اتاق‌ها جلوه خاصی به این بنای ثبت ملی بخشیده است.

«سید مجتبی فرهادی» رییس میراث فرهنگی دره شهر این قلعه را یکی از دو بنای تاریخی آماده واگذاری به سرمایه‌گذار بخش خصوصی  در استان ایلام به شمار می‌آورد. به نظر می‌رسد قیمت 700 میلیون تومانی وسوسه‌ای برای سرمایه‌گذاری در این مکان ایجاد نمی‌کند. حال باید دید در سال جدید آیا صندوق حفظ و احیا قیمت مناسبی برای جذب سرمایه‌گذار اعلام می‌کند ؟ اگر دوست دارید شب را در این روستای زیبا سپری کنید یک اقامتگاه بومی میزبان شما خواهد بود.

دیدن سد سیمره بر روی رودخانه سیمره در ۴۰ کیلومتری شمال غربی دره شهر را از دست ندهید. هرچند روستاهای باستانی و آثار تاریخی زیادی با آن به قعر آب رفته است اما مناظر زیبای اطراف سد همچنان این فرصت را پدید می آورد که لحظات خوشی را برایتان رقم بزند.

سد سیمره تاریخ ایلام و لرستان را با خود در دل آب ها فرو برد. هرچند باستان شناسان در این محدوده کاوش‌های نجات بخشی انجام دادند اما ایلام و لرستان غوطه‌ور شدن تاریخشان میان آب سدها را فراموش نمی‌کنند

البته پیش از رسیدن به دره شهر، آبشار و منطقه تفریحی، گردشگری دربند در فاصله 38 کیلومتری غرب دره شهر را فراموش نکنید. مسیر فرعی چهار کیلومتری دسترسی به آن از جاده دره شهر به ایلام و از نزدیکی شهرستان بدره جدا می‌شود. در دو طرف تنگه و در دامنه‌های کوه، آثار تاریخی و بقایای یک شهر بسیار قدیمی و بزرگ نمایان است.

فقط تهران «دربند» ندارد. در دو طرف تنگه دربند دره شهر و در دامنه های کوه، آثار تاریخی و بقایای یک شهر بسیار قدیمی و بزرگ نمایان است

به دره شهر که رسیدید، محوطه تاریخی شهر «سیمره» چشم انتظار شماست. هر چند برخی معتقدند شهر باستانی و عیلامی «ماداکتو» در این محدوده قرار داشته اما شواهد باستان‌شناسی تاکنون عقبه شهر را تا دوره ساسانی دنبال کرده است.

شهر تاریخی سیمره متعلق به دوره ساسانی با قدمتی بیش از 1400 سال دارای برج‌های نگهبانی، خیابان، سیستم آبكشی و دفع فاضلاب بوده است

اگر آخرین یافته‌های باستان شناسی سال 95 در آزمایشگاه بتواند فرضیه قدمتی بیش از ساسانی را اثبات کند آن وقت شهر تاریخی سیمره نیازمند کاوش‌های جدیدتر خواهد بود اما آنچه امروز از ششمین اثر قرار گرفته در فهرست آثار ثبت ملی کشور قابل رویت است شهری باستانی متعلق به دوره ساسانی با قدمتی بیش از 1400 سال است که دارای برجهای نگهبانی، خیابان، سیستم آبكشی و دفع فاضلاب بوده است. از 200 هکتار عرصه این محوطه تنها 120 هکتار باقی مانده که زیر نظر سازمان میراث فرهنگی حفاظت می‌شود. تا کنون سه بنای مسجد، خانه اربابی (حکمران شهر) و بازار در طول 10 فصل کاوش از دل خاک بیرون آمده است.

نمی‌شود به دره شهر رفت و در کنار سایت شگفت انگیز شهر تاریخی سیمره موزه و ماحصل کاوش‌های باستانشناسی را ندید

شهر سیمره (بخش تاریخی دره شهر) تا قرون اولیهٔ اسلامی رونق داشته و مرکز ایالت «مهرجانقذق» یا «مهرجانکدک» بوده است. برپایه مطالعات زمین شناسی دره شهر طی زلزله‌ای بزرگ اولی در سال(258 ه.ق) و دومی در سال (334 ه.ق) از بین رفته است اما شواهد باستان‌شناسی نشان از آن دارد که این پایتخت تابستانی پادشاهان ساسانی در دوره اسلامی پیش از وقوع زلزله به دلایل نامعلومی خالی از سکنه شده است.

بیش از 300 شیء مانند ابزارهای جنگی، سفال‌های ساده و لعابدار، پیکرک‌های مفرغی، مهره‌های استوانه‌ای نقره‌ای، طلایی، گچ بری‌های بزرگ و سنگ قبر در موزه دره شهر وجود دارد

در کنار محوطه تاریخی شهر سیمره موزه باستان‌شناسی دره‌شهر قرار دارد که تنها موزه تخصصی باستان‌شناسی غرب کشور است و در سال 84 ساخته شده است. در این موزه می‌توانید بیش از 300 شیء متعلق به ادوار مختلف مانند ابزارهای جنگی، سفال‌های ساده و لعابدار، پیکرک‌های مفرغی، مهره‌های استوانه‌ای نقره‌ای، طلایی ، گچ بری‌های بزرگ و سنگ قبرهای مختلف را ببینید. متأسفانه این موزه بر روی عرصه شهر تاریخی سیمره قرار دارد. این درحالی است که دام‌ها و موتورسواران هم بر روی عرصه باستانی در رفت و آمدند. برخی افراد بومی هم ساخت و سازهایی روی عرصه انجام داده‌اند.

متأسفانه موزه دره شهر روی عرصه تاریخی بنا شده است؟!

کمی بالاتر از موزه، آن طرف خیابان در کناره چپ رودخانه سراب، بر روی یک تپه ماهور چهارتاقی 1400 ساله دره شهر چشم به شهر تاریخی سیمره دوخته که زمانی آوازه رونق آن تا تیسفون پیچیده بود.

چهار تاقی مشهور دره شهر را که بر روی تپه ای سبز قرار دارد فراموش نکنید

6 کیلومتر که از دره شهر به سمت جنوب شرقی حرکت کنید روستایی «شیخ مکان» پیشنهاد خوبی برای گشت و گذار بعدی شما است. گله‌های دام، خانه‌های روستایی سنگچین، خنده‌های کودکان، رود روان، گندم‌زارهای رقصان زیر نور خورشید تنها گزینه‌های پیش رو نیستند.

روستای شیخ مکان با قلعه و گندمزارها و رودی بر کف خاطره‌ای فراموش نشدنی برایتان ثبت خواهد کرد

رود را که به سمت بالای روستا دنبال کنید در غرب دره و در دل کوه دژی ساخته شده از قلوه سنگ و گچ نشان از ابهت این سازه در روزگار ساسانی دارد. تاریخ باستانی دره‌شهر سرشار از قصه‌های کهن و رازهای سر به مُهر است. با صدای شرشر آب می‌توان به وجد آمد و جلوتر رفت آن قدر که 17 پله پشت بام، کنگره‌های روی دیواره و تیرکش و برج دیده بانی دژ شیخ مکان را دید.

بقایای آسیاب آبی شیخ مکان

بقایای یک آسیاب آبی هم که بنا به گفته باستان شناسان مربوط به اوایل دوره اسلامی است پایین دژ در آن طرف دره و کنار آب روان جزء دیدنی‌های این دره است.

پیاده از دره به سوی روستا روانه شوید از هر سوی روستا که نگاه کنید باروهای قلعه «پور اشرف» شما را به سوی خود فرا می‌خواند. مردم هنردوست ، خوشنویس و مهمانواز «شیخ مکان» با سلام و احوالپرسی خستگی را از تن شما بیرون می‌کنند.

پیاده از دره به سوی روستا روانه شوید از هر سوی روستا که نگاه کنید باروهای قلعه «پور اشرف» شما را به سوی خود فرا می‌خواند

این قلعه‌ سه طبقه با سیاهچال، انبار نگهداری غلات، پله‌های متعدد، حمام، آشپزخانه و اصطبل بر اساس سنگ نوشته ورودی در سال 1335هجری قمری در دوره حکومت احمد شاه قاجار به دستور«میر سید محمد خان پور اشرف» ملقب به «اشرف العشایر» از قلوه سنگ، خاک و گچ ساخته شده و کاربری نظامی – مسکونی داشته است. به دلیل وجود زمین‌های کشاورزی، این قلعه از رونق زیادی برخوردار بوده است. گفته می‌شود که قلعه «میرغلام هاشمی» روستای «هاشم آباد» متعلق به برادرزاده پور اشرف بوده است. هرچند به این قلعه که در زلزله 4/4 ریشتری تابستان سال گذشته آسیب دیده بودجه مرمت اضطراری 200 میلیون تومانی تعلق گرفته اما به گفته فرهادی با توجه به نوع بنا و آسیب‌های وارده در طول زمان این مبلغ  کافی نیست و قلعه پور اشرف نیازمند بودجه بیشتری است.

روستای شیخ مکان دو اقامتگاه بوم گردی دارد

اگر از دیدن آثار تاریخی و گندم‌زارهای روستای شیخ مکان به حد کفایت لذت بردید، راهی تنگه «بهرام چوبین» شوید. یادتان باشد روستای شیخ مکان دو اقامتگاه بوم گردی دارد. شما می‌توانید شب را در یکی از این دو اقامتگاه سپری کنید و از مناظر زیبا و چشم‌اندازهای دلنواز این روستا لذت ببرید.

کمی پس از روستای شیخ مکان، حدود 12 کیلومتری شرق دره‌شهر و در مسیر پلدختر، در میان تنگه‌ای شگفت‌انگیز از کوه‌های کبیرکوه، شکارگاهی ییلاقی و مخفیگاه یکی از سرداران مشهور دوره ساسانی ، «بهرام چوبین» قرار دارد. کبیر کوه نماد «بودن» و «استقامت» همواره نغمه آهنگین زندگی سروده حتی اگر قهرمانانی که روزگاری آوازه‌ای بلند داشته‌اند تنها نشانی از خود بر دیواره‌های سنگی برجای گذاشته باشند.

در مسیر پلدختر، در میان تنگه‌ای شگفت‌انگیز از کوه‌های کبیرکوه، شکارگاهی ییلاقی و مخفیگاه یکی از سرداران مشهور دوره ساسانی «بهرام چوبین» قرار دارد

در داخل این تنگه می‌توان بقایای یک قلعه‌ بزرگ، حوضچه‌های سنگی آب، بنای شاه نشین، چهار انبار، و برج باروی جنوبی و شمالی را دید که جلوه خاصی به دامان این کوه داده است. آب آشامیدنی داخل چهار آب انبارافزون بر زیبایی و شگفتی بر این موضوع تأکید می‌کند که در این آب انبارها آب شرب به مدت طولانی قابل نگهداری بوده و بهرام چوبین به ماندگاری آب برای اقامتش در این تنگه توجهی ویژه داشته است. یادتان باشد به دلیل وجود شکارگاه و این بیت مشهور که می‌گوید: «بهرام که گور گرفتی همه روز / دیدی که چگونه گور بهرام گرفت»، بهرام گور (پادشاه ساسانی) را با بهرام چوبین (سردار ساسانی) اشتباه نگیرید.

در داخل این تنگه می‌توان بقایای یک قلعه‌ بزرگ، حوضچه‌های سنگی آب، بنای شاه نشین، چهار انبار، و برج باروی جنوبی و شمالی را دید که جلوه خاصی به دامان این کوه داده است.

مجموعه این آثار تاریخی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. این مجموعه در ایام نوروز با استقبال زیاد گردشگران رو به رو است و جزو مقاصد اصلی گردشگری ایلام به شمار می‌رود. برای همین مسیر داخل تنگه تا 1.5 کیلومتر آسفالت شده تا دسترسی راحت گردشگران به داخل این تنگه باستانی و بازدید از آثار تاریخی میسر شود. محوطه سازی و ساخت پارکینگ خودرو هم در دستورکار قرار گرفته است.

به گفته‌ مسوولان استانی برای بهسازی و بازسازی این تنگه باستانی در سال 95 اعتباری حدود 140 میلیون تومان تخصیص داده شده است. 20 میلیون تومان هم از محل اعتبارات صندوق استانی به این مجموعه کمک شده است. از سویی مسیری هم تا نزدیکی تنگه سنگ فرش شده که راه رفتن گردشگران را راحت‌تر کند. در مجموع کلیه این اقدامات 200 میلیون تومان هزینه داشته است اما با توجه به تعداد گردشگران بویژه در ایام نوروز به نظر می‌رسد هنوز این سایت تاریخی- طبیعی فاصله زیادی تا حد مطلوب خود دارد. فرهادی از پیشنهاد عملیات بهسازی و زیباسازی «تنگ بهرام چوبین» شامل احداث آلاچیق، سکوی استراحتگاه، سرویس بهداشتی، آب و برق و پارکینگ خبر می‌دهد و می‌افزاید: «در چشم‌انداز، زمینی حداقل 5 تا 10 هزار متر مربع برای احداث این زیر ساخت‌ها با اعتباری حداقل 500 میلیون تومان نیاز است که با توجه به افزایش گردشگران لازم است هرچه سریعتر بودجه‌ای به این طرح اختصاص یابد.»

صدای خنده و شادی مردم از تنگه به گوش می‌ر‌سد. کمی پایین‌تر گندمزارها و گله‌های گوسفند خورشید را تا پشت کوه‌ها بدرقه می‌کنند

اگر می‌خواهید طلوع زیبای خورشید را از پشت کوه‌های سر به فلک کشیده کبیرکوه ببینید، از آواز پرندگان و نی چوپانان لذت ببرید و با رقص گندم‌زارها در نسیم صبحگاهی همپای سیمره راهی پل گاومیشان شوید، روستای «بُن باباجان» انتخاب خوبی است. در این روستا اقامتگاه بومگردی مژگان مقصودی خاطره خوشی را برایتان ثبت می‌کند. هرچند این اقامتگاه شاید در نگاه نخست بی بهره از معماری بومی باشد که صرفاً با هنرهای سنتی تزئین شده اما یادمان باشد ایلام به تازگی وجود اقامتگاه‌های بومی را تجربه می‌کند و به شدت نیازمند کمک و همفکری در این زمینه است . این موضوع هم باعث نمی‌شود از مهمانوزای گرم این خانواده و هوای مطبوع و مناظر دلنواز بُن باباجان چشم‌پوشی کنید.

اگر می‌خواهید طلوع زیبای خورشید را از پشت کوه‌های سر به فلک کشیده کبیرکوه ببینید، از آواز پرندگان و نی چوپانان لذت ببرید و با رقص گندم‌زارها در نسیم صبحگاهی همپای سیمره راهی پل گاومیشان شوید، روستای «بُن باباجان» انتخاب خوبی است

اگر دوست دارید شب سقف آسمان را ببینید چادرهای حصیری گوشه حیاط هم پیشنهاد خوبی است. حالا این اقامتگاه که یکسالی است مجوز میراث فرهنگی را گرفته با مربای بومی، نیمرو و نان محلی پس از اقامت شبانه از شما پذیرایی می‌کند. اگر دوست دارید شام یا نهار هم مهمان آنها باشید زودتر خبر بدهید. هرچند اداره میراث نرخ 30 تا 45 هزارتومان را مصوب کرده اما اقامت شبانه در این خانه و خوردن صبحانه محلی برای شما تنها 25 هزار تومان هزینه دارد.

اقامتگاه بوم گردی بن باباجان تجربه یک شب اقامت در روستایی زیبا را برایتان بوجود می آورد

با احداث اقامتگاه «کبیرکوه» زنان این خانواده از عروس و دختر  شاغل شده‌اند. مقصودی از استقبال گردشگران پس از یک شب اقامت در این خانه  و از علاقه آنها به خرید از جامعه روستایی «بُن باباجان» سخن می‌گوید. او از مسوولان درخواست دارد تا با ارائه تسهیلات کمک کنند تا او تعداد سرویس بهداشتی و حمام  این اقامتگاه نوپا را افزایش دهد.

پل ساسانی گاومیشان ساخته شده از سنگ و ملات با تاقهای جناغی، دالان‌ها و راهروها استوار بر میانه کوه و رودخانه در دل دشت‌های دره شهر رازهای مگو بسیار دارد

با بن باباجان خداحافظی کنید و با نور طلایی خورشید راهی پل گاومیشان شوید. چشم‌هایتان را ببنید تا هیاهوی کاروانیانی را که روزگاری از این پل می‌گذشتند بشنوید. این پل ساسانی ساخته شده از سنگ و ملات با تاق‌های جناغی، دالان‌ها و راهروها استوار بر میانه کوه و رودخانه در دل دشت‌های دره شهر رازهای مگو بسیار دارد. او برجای مانده تا از میراث کهن و تاریخ پر فراز و نشیب این خطه از سرزمین ایران بگوید حتی اگر از پنج چشمه آن تنها یک چشمه سالم باقی مانده باشد.