چمدان: شاید در ابتدا موضوع پیش پا افتاده‌تر از آن به چشم بیاید که کسی بخواهد در موردش صحبت کند. گاهی نیز مساله به گونه‌ای به نظر نمی‌آید که بخواهد در عنوان برنامه‌ها و جلسات رسمی قرار بگیرد، اما واقعیت چیز دیگری است و سرویس‌های بهداشتی بین جاده‌ای چه بخواهیم و چه نخواهیم تاثیر بسیار زیادی بر کیفیت سفر و رونق گردشگری دارند.

در یک کلام برای توضیح وضعیت دستشویی‌های بین راهی باید از واژه اسفناک و کابوس هر مسافری استفاده کنیم، ابراهیم پورفرج رئیس جامعه تورگردانان در اینباره به چمدان می‌گوید: کمبود دستشویی‌های بین راه از یک طرف و کثیفی دستشویی‌ها از طرف دیگر؛ مردم حالشان از دستشویی‌های بین راه بهم می‌خورد.

وی ادامه می‌دهد: اتفاق افتاده که در یک تور به ویژه تورهایی که افراد مسن در آن هستد برای دستشویی ناچار شدیم در دشت و بیابان توقف کنیم و گردشگر با تعجب گفته است که باید از کجا استفاده کنم؟ و ما هم گفته‌ایم همین جا، این مساله واقعا باعث خجالت است. تازه باید به این نکته نیز توجه کرد که تورهای خارجی که به ایران می‌آیند نیز اغلب افراد مسن هستند که بحث دستشویی بین راهی برای آنها هم بسیار مهم است.

بر اساس سند چشم انداز ۱۴۰۴ سهم ايران باید از شمار گردشگران جهانی از ۹ صدم درصد در سال ۸۳ به ۱٫۵ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش پیدا کند، يعني حدود ۲۰ ميليون نفر گردشگر خارجی، آیا ایران تا ۸ سال دیگر برای ۲۰ میلیون گردشگر دستشویی بین راهی به تعداد کافی و با شرایط مناسب خواهد داشت؟

اصلا یک قدم عقب‌تر برویم و به گردشگر خارجی فکر نکنیم، همین الان گردشگران داخلی برای رسیدن به یک سرویس بهداشتی چه مسافتی را باید در جاده‌ها طی کنند و پس از آن به یک دستشویی با چه وضعیت و کیفیتی می‌رسند؟

استاندارها در مورد سرویس‌های بهداشتی چگونه است؟

بر اساس پژوهشی که در دانشگاه UEWE انگلستان توسط برنامه ریزان شهری صورت گرفته است باید در جاده‌ها در هر ۳۵ مایل (حدود ۵۶ کیلومتر) یک سرویس بهداشتی ساخته شود.

همچنین در مورد استانداردهای مربوط به کیفیت هر سرویس بهداشتی در تحقیق موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مشخص شده سرویس‌های بهداشتی عمومی باید در سطح زمین احداث شوند یا ورودی آنها به گونه‌ای باشد که معلولان نیز بتوانند از آن استفاده کنند، چشمه‏‌هاي توالت‌های عمومی نباید در معرض تابش مستقيم نور خورشيد باشند زيرا این مساله سبب ایجاد بوی نامطبوع می‌شود بنابران بهتر است توالت به گونه‌ای ساخته شود که نور شمال که مستقیم نیست بر آن بتابد. سطوح پائين درهای چشمه‏‌ها از كف توالت‌‏ها ۲۰ سانتيمتر فاصله داشته باشد، فضای انتظار از فضای دستشویی جدا باشد و …

وضعیت سرویس‌های بهداشتی در ایران

بر اساس آنچه مدیرکل مناطق نمونه و زیرساخت‌های گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به خبرنگار چمدان می‌گوید در حال حاضر در ایران ۱۳۰۰ سرویس بهداشتی‌بین راهی وجود دارد.

با توجه به اینکه طول راه‌های کشور بیش از ۲۰۰ هزار کیلومتر در سال ۹۴ اعلام شده در بهترین شرایط می‌توان گفت که در واقع به ازای هر حدود ۱۵۴ کیلومتر راه یک سرویس بهداشتی بین راهی وجود دارد، یعنی در واقع یک سوم تعدادی که دانشگاه UEWE برای استاندارد تعداد سرویس بهداشتی بین راهی اعلام کرده‌ است.

جلال تاجیک مدیرکل مناطق نمونه و زیرساخت‌های گردشگری در پاسخ به این سوال خبرنگار چمدان که سرویس‌های بهداشتی بین راهی با چه فاصله‌ای از هم ساخته شده‌اند و استاندارد مشخص شده برای فاصله‌ها به چه میزانی است؟ می‌گوید: این قدر حجم مشکلات ما در این زمینه زیاد است که به این مساله که سرویس‌های بهداشتی چند کیلومتر به چند کیلومتر ساخته شده‌اند و یا باید ساخته شوند، نمی‌رسیم. ما اگر بتوانیم همین جنازه‌ای را که دولت دهم و یازدهم درست کرده از این وسط جمع کنیم خودش کار بزرگی است.

او توضیح می‌دهد: متاسفانه در دولت‌های نهم و دهم اعتبار قابل توجهی برای ساخت ۱۰۰۰ واحد سرویس بهداشتی مصوب شد، از این تعداد برای ساخت حدود ۶۰۰ واحد آغاز به کار کردند و حدود ۳۰۰ واحد از آنها آماده بهره برداری شده‌است، اما مشکل اینجاست که بیشتر این سرویس‌های بهداشتی در نقاط بسیار آسیب پذیر، فاقد ایمنی و استاندارهای لازم ساخته شده‌است، بنابراین وزارت راه و وزارت نیرو برای اتصال راه و تامین آب و برق آنها و ایجاد زیرساخت‌ها همکاری مطلوبی را نداشته‌اند و همچنان این روند ادامه دارد.

تاجیک اظهار می‌کند: ما تعدادی از این دستشویی‌ها را در دولت یازدهم تکمیل کردیم، برخی سرویس‌ها نیز بهتر است کاملا تخریب شوند، برخی نیز دچار تصرف عدوانی شده‌اند که ما در مورد آنها شکایت کردیم و تعدادی نیز کاملا غیرقابل استفاده هستند چرا که به دلیل نبود نگهبان از همان هنگام ساخت از آنها دزدی شده و دزدی‌ها نه تنها در سطح سفت کاری‌ها بلکه به سطح نازک کاری‌ها رسیده یعنی حتی از دزدی روشویی و… گذشتیم و کاشی‌ها را نیز دزدیده‌اند.

وی در مورد اینکه راه حل خروج از این بحران چیست؟ می‌گوید: در سال ۹۵ دولت موظف بود که ۱۰ میلیارد تومان به شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی برای تکمیل و حل معضل سرویس‌های بهداشتی پرداخت کند که از این مبلغ تنها ۱۰ درصد آن، یعنی یک میلیارد تومان تخصیص پیدا کرده‌ است. یکی از مهم ترین راه حل‌ها این است که سازمان برنامه و بودجه این مساله را در اولویت خود قرار دهد و بودجه لازم را تزریق کند، شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی این اولویت‌بندی‌ها را انجام داده‌است و قردادهای مشخصی دارد و فقط منتظر حل مشکل بودجه است.

تاجیک ادامه می‌دهد: اگر مشکل مالی حل شود می‌توانیم این سرویس‌های بهداشتی را تکمیل و برخی از آنها را به بخش خصوصی منتقل کنیم، همچنین تلاش ما این است که برخی از این سرویس‌ها را که در محدوده روستاها قرار دارد به دهیاری‌ها و آن‌هایی که در محدوده شهرهاست به شهرداری‌ها واگذار کنیم، چرا که اصلا کار سازمان میراث فرهنگی نگه‌داری از سرویس بهداشتی عمومی نیست.

این مدیرکل سازمان میراث فرهنگی در پاسخ به اینکه وضعیت نظافت و بهداشت سرویس‌های بهداشتی بین راهی اسف‌بار است، اظهار می‎کند: من این مساله را  قبول دارم اما باید کاری کنیم که مانند کشورهای اروپایی سرویس بهداشتی اقتصادی شود، یعنی هرکس در برابر خدماتی که از یک دسستشویی عمومی تمیز و مرتب و با آبگرم، صابون و دستمال کاغذی می‌گیرد، هزینه آن را نیر پرداخت کند. این مساله باید جا بیفتد و ساخت و نگه‌داری سرویس بهداشتی به گونه‌ای شود که برخی شرکت‌ها بگویند ما سرویس بهداشتی می‌سازیم که از آن سود ببریم. نباید فراموش کنیم که بحث ساخت و نگه‌داری سرویس بهداشتی مساله مهمی است زیرا با بهداشت مردم ارتباط دارد.