چمدان : این موزه سال ۱۷۵۳ برپایه مجموعه‌های پزشک و دانشمند ایرلندی‌تبار بریتانیایی سر هنس اسلون تاسیس شد اما اولین گشایش آن برای عموم در ۱۵ ژانویه ۱۷۵۹ در مانتاو هاوس که ساختمان فعلی موزه بعدها روی آن بنا شد، رخ داد. سلطه‌گری انگلستان بر کشورهای مستعمره به‌ سرعت بر غنای گنجینه‌های مختلف این موزه در حوزه‌های مختلف تاریخ افزود و این موزه آنچنان توسعه یافت که سال ۱۸۸۱ موزه تاریخ طبیعی بریتانیا به‌عنوان زیرمجموعه موزه بریتانیا تاسیس شد. (امروزه، موزه تاریخ طبیعی از موزه بریتانیا جدا شده است و مستقل فعالیت می‌کند). سال ۱۹۷۳ هم دپارتمان کتابخانه از این موزه جدا شد و با نام موزه کتابخانه به کار خودش ادامه داد.

هرچند این موزه اساساً به‌عنوان موزه اشیای هنری‌فرهنگی و اشیای عتیقه شناخته می‌شود اما با هدف تبدیل‌شدن به موزه‌ای همگانی برای نگهداری هرنوع مجموعه‌ای تاسیس شد.

سِر هنس اسلون پزشک، طبیعت‌شناس بریتانیایی ایرلندی‌تبار در طول دوره زندگی‌اش (از ۱۶۶۰ تا ۱۷۵۳) مجمو‌عه‌های بسیار باارزشی جمع‌آوری کرد و از آنجا که دوست نداشت پس‌ از مرگش این مجموعه‌ها نابود شود در وصیت‌نامه‌اش این آثار را به‌ اضافه ۲۰ هزار پوند به شاه جُرج دوم سپرد تا وقف ملت انگلستان شود.

مجموعه‌های اسون محتوی حدود ۷۱هزار شیء شامل ۴۰هزار کتاب چاپی، ۷هزار دست‌نوشته، ۳۳۷ دفتر از گیاهان خشک‌کرده و اشیای عتیقه‌ای از سودان، مصر، یونان، رم، شرق دور و قاره آمریکا بود.

یکی از یک‌جفت بازوبند منبتکاری‌شده از گنجینه آمودریا مربوط به دوره هخامنشیان که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود

 

به‌این‌ترتیب، شاه جُرج دوم در ۷ ژوئن ۱۷۵۳ دستور رسمی تاسیس موزه بریتانیا را صادر کرد و همان‌سال دو کتابخانه دیگر هم به مجموعه‌های اسلون اضافه شد که به‌ترتیب کتابخانه کاتنیان متعلق به سر رابرت کاتن و کتابخانه هارلیان متعلق به کنت آکسفورد را شامل می‌شد.

از آنجاکه سر اسلون در وصیت‌نامه‌اش مجموعه‌هایش را وقف عام کرده بود، موزه بریتانیا فصل جدیدی از موزه‌ها را رقم زد؛ نوعی موزه که نه متعلق به کلیسا بود و نه متعلق به شاه؛ موزه‌ای که درهایش آزادانه روی مردم عادی علاقه‌مند باز بود.

موزه بریتانیا از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟

این موزه دارای ۱۰ دپارتمان‌ پژوهشی و مجموعه‌‌ای است که عبارتند از:

  • آفریقا، اقیانوسه و قاره آمریکا
  • مصر و سودان باستان
  • آسیا (شرق آسیا، جنوب آسیا، آسیای مرکزی و جنوب‌شرقی آسیا)
  • سکه‌ها و مدال‌ها
  • حفاظت و پژوهش‌های علمی
  • یونان و رم
  • خاورمیانه
  • اشیای عتیقه قابل‌حمل
  • بریتانیا، اروپا و پیش‌ازتاریخ
  • نقاشی‌ها و آثار چاپی

 

منشور کوروش کبیر در موزه بریتانیا

 

دپارتمان خاورمیانه

دپارتمان خاورمیانه با مجموعه‌ای متشکل از ۳۳۰ هزار اثر، موزه بریتانیا را به بزرگ‌ترین و مهم‌ترین مجموعه‌دار اشیای عتیقه بین‌النهرین در جهان (به‌ جز عراق) تبدیل کرده است. در این بخش، مجمسه‌ها و اشیای مربوط به آشوریان، بابلیان و سومریان، شرق نزدیک شامل میان‌رودان (بین‌النهرین)، ایران باستان، شبه‌جزیره عربستان، آناتولی، قفقاز و بخش‌هایی از آسیای مرکزی، سوریه، فلسطین، فینقی‌ها و جهان اسلام نگهداری می‌شود.

در میراث سر هنس اسلون، نقاشی‌های باارزشی از دنیای باستان خاورمیانه به یادگار مانده بود و بنابراین، مجموعه خاورمیانه از ابتدای تاسیس موزه بریتانیا حضوری پررنگ دارد. سال ۱۷۷۲ موزه بریتانیا مجموعه‌های سر ویلیام همیلتون (۱۷۳۰ تا ۱۸۰۳) را خرید و به این بخش افزود.

از دیگر آثاری که در دهه‌های نخستین فعالیت این موزه به بخش خاورمیانه افزوده شد می‌توان به تعدادی مجسمه و قالب گچی که از آثار پرسپولیس هستند و همچنین مجموعه کلادیوس جیمز ریچ (۱۷۸۷-۱۸۲۰)، نماینده کمپانی هندشرقی در بغداد اشاره کرد.

ارابه مدل از گنجینه آمودریا متعلق به دوره هخامنشیان در موزه بریتانیا

 

حفاری‌هایی که باستان‌شناس بریتانیایی آستون هنری لایارد، بین سال‌های ۱۸۴۵ و ۱۸۵۱ در سایت‌های باستان‌شناختی نمرود و نینوا در عراق انجام داد غنای این گنجینه را بیشتر کرد.

هورمزد رسام، باستان‌شناس آشوری‌تبار اهل بریتانیا که دستیار لایارد بود کارهای او را دنبال کرد و توانست به اکتشافات مهمی ازجمله کشف منشور کوروش در بابل و لوح‌های گلی که روی آن‌ها حماسه گلیگمش حک شده‌اند دست یابد؛ یافته‌هایی از تاریخ ایران باستان و میان‌رودان که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند.

 

برنامه جدید؛ دیدار با مومیایی سَکایی

«سکاها؛ جنگجویان سیبری باستان»، عنوان نمایشگاه جدیدی است که از ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷ (۲۳ شهریور ۱۳۹۶) تا ۱۴ ژانویه ۲۰۱۸ (۲۴ دی ۱۳۹۶) در موزه بریتانیا برگزار می‌شود. در این نمایشگاه تاریخ سَکاها بررسی می‌شود. سکاها قبایلی کوچ‌نشین و جنگجویانی چابک‌سوار بودند که بین ۹۰۰ تا ۲۰۰ پیش‌ازمیلاد زندگی می‌کردند و با یونانی‌ها، آشوریان و ایرانیان بارها وارد جنگ شدند. آثاری که در این نمایشگاه به معرض دید عموم گذاشته می‌شود شامل اشیا و اجسادی است که قرن‌ها زیر یخ‌های سیبری مدفون شده بودند و اکنون می‌توانند ردی از فرهنگ گمشده سکاها را نشان دهند.

یکی از مهم‌ترین اشیای حاضر در این نمایشگاه، صورت مومیایی‌شده جنگجویی سکایی است که ۲ هزار سال قدمت دارد.

صورت مومیایی مرد جنگجوی سکایی که با نقاب رسی پوشیده شده است. این مومیایی ۲ هزارساله چندماهی در موزه بریتانیا مهمان است

 

این مومیایی به‌ صورت دائم در موزه ارمیتاژ در سن‌پترزبورگ نگهداری می‌شود و از آنجا که صورتش با نقابی رسی پوشانده شده است بارها به‌دست پژوهشگران موزه ارمیتاژ اسکن شده تا جمجمه و دندان‌هایش برای بررسی آماده شوند. نتایج بررسی‌های این اسکن‌ها نشان می‌دهد که جراحت شدیدی روی گونه راست این مرد جنگجوی ۲ هزار ساله وجود دارد که با مهارت بالایی بخیه شده است.

در نمایشگاه «سکاها؛ جنگجویان سیبری باستان» در موزه بریتانیا علاو‌ه‌بر موزه آرمیتاژ، اشیایی هم از موزه ملی جمهوری قزاقستان و مجموعه سلطنتی انگلستان به امانت گرفته شده است.

سی‌تی‌اسکن صورت مرد مومیایی سکایی ۲هزارساله. این اسکن در موزه ارمیتاژ سن پترزبورگ انجام شده است