چمدان : روزنامه فارسی در ایران به حساب سال قمری تقریباً ۱۳۰ سال پیش از این ایجاد شد و آن روزنامه در یک روی یک ورقه چاپ می‌شد و اخبار وقایع را ثبت می‌کرد. مؤسس آن میرزا صالح شیرازی از تحصیلکردگان ایرانی در انگلستان بود.

بسیار عجیب است که تا آنجا که من خبر دارم نسخه‌ای از این روزنامه در همۀ ایران پیدا نمی‌شود. فقط نسخه‌ای در انجمن همایونی آسیائی لندن محفوظ است و حتی اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات از اواسط عهد ناصرالدین شاه خبری از وجود این روزنامه نداشته و صریحاً در کتاب خود نوشته که اولین روزنامه که درین دولت جاوید آیت منتشر شد، روزنامه وقایع اتفاقیه بود که جمعه ۵ ربیع الثانی ۱۲۶۷ و به حکم و تشویق میرزا تقی خان امیرکبیر دائر شد.» این مطلب بخشی از کتاب مقالات تقی زاده (تهران: ۱۳۵۱)، ج۳، صص۲۷۳-۲۷۵ است.

میرزا محمد صالح کازرونی از نخستین دانش‌آموختگان ایرانی در اروپا و ناشر روزنامهٔ کاغذ اخبار، نخستین روزنامه در ایران است. وی فرزند حاج باقر کازرونی و متولد کازرون است. میرزاصالح در ضمن یکی از داستان‌های سفرنامهٔ خود اشاره می‌کند که بوسیله بعض رجال خیراندیش وارد انجمن فراماسون‌ها شده‌است. او خود در دو جای سفرنامه خود که به خط اوست باین موضوع تصریح کرده‌است؛ او تاریخ پنجشنبه بیستم رجب مطابق سیزدهم ماه مه ۱۲۳۳ هجری قمری می‌نویسد: «… چون مدت‌ها بود که خواهش دخول مجمع فراموشان را داشته فرصتی دست نمی‌داد تا اینکه مسترپارس، استاد اول فراموشان را دیده که داخل به محفل آنها شده باشم و قرارداد روزی را نمودند که در آنجا روم… روز ۲۰ رجب مطابق ۱۳ می به همراه مستر پارس و «دارسی» داخل به فراموشخانه گردیده شام خورده در ساعت یازده مراجعت کردم. زیاده ازین درین باب نگارش آن جایز نیست…»

موسس نخستین روزنامه ایران، جزو دومین گروه جوانانی بود که در زمان فتحعلی شاه به همت «عباس میرزای نایب السلطنه» برای تحصیل علوم جدید به انگلستان اعزام شده بودند. او ضمن تحصیل در این کشور در فاصله سال‌های ١٢٣٠ تا ١٢٣۵ قمری ( ١٨١۵ تا ١٨١٩ م) زبان‌های انگلیسی و فرانسه و لاتین و علوم طبیعی و تاریخ را آموخت و با فن چاپ نیز آشنائی پیدا کرد. در بازگشت به ایران، مترجم رسمی دولت شد و نخستین چاپخانه و اولین روزنامه را در دستگاه دولتی پادشاهان قاجار دایر کرد.


اولین روزنامه چاپی ایران با نام کاغذ اخبار در دوره سلطنت محمد شاه قاجار به وسیله میرزا صالح شیرازی در تهران دایر شد | عکس فوق کاغذ اخبار، صفحه اول، شهر جمادی الاولی سنه ۱۲۵۳ | کاغذ اخبار عنوان نداشته است و تصویرى از اولین روزنامه چاپى کشور که در موزه بریتانیا نگهدارى می‌شود | عکس ارسالی از محسن افتخاری رئیس موزه مدرس

دکتر حامد عامری در هم مقاله‌ای با عنوان «نگاهی به جریان درون‌حکومتیِ تجددخواه، شماره سه، اعزام محصل به خارج»  می‌نویسد: یکی از مهم‌ترین مباحثی که ذیل مسئلۀ اصلاحاتِ «نظام جدید» در دارالسلطنۀ تبریز مطرح شده بود، اعزام محصلینی برای کسبِ علوم و فنونِ جدید بود. البته، این را باید در نظر داشت که یکی از مبانیِ این تصمیم، دخیل بودنِ هیئت‌های خارجیِ مقیم در تبریز و ارتباط آن‌ها با عباس میرزا بود….. در این میان گروهی که مجتبی مینوی از آن با «کاروان معرفت» یاد می‌کند، در میان این کاروان‌های معرفت دیگری‌ که‌ از‌ ایران به اروپا رهسپار شدند، شاید، «متاعی دسته اوّل به ایران حمل کردند‌ که اگر به نسبت زمان و موقع سنجیده شود، از متاع کاروان‌های دیگر مفیدتر بود و بیشتر مؤثر گردید. تفنگ‌سازی به سبک فرنگ، دستگاه‌ چاپ، اوّلین‌ روزنامۀ‌ فارسی، ترجمۀ کتاب از السنۀ اروپائی، فن طبابت مغرب زمینی‌ها، تأسیس ادارۀ پست و وزارت‌ علوم‌ و وزارت خارجه، همۀ این‌ها کار اوّلین دسته محصلین ایرانی بود که به لندن فرستاده شده بودند.»

عامری از تلاش انگلیسی‌ها برای از میدان به در کردن فرانسویان جهت تحصیل شاگردان ایرانی در کشور متبوعشان می‌نویسد و از شخصی به نام سر هارفورد جونز انگلیسی نام می‌برد که موفق شد که دل شاه‌ و درباریانِ او را به دست بیاورد و ‌‌آن‌ها‌ را وادار کند که ژنرال گاردان فرانسوی را جواب کنند. «از این‌رو جونز در سال ۱۸۱۱م، در راهِ بازگشت به انگلستان، در‌ تبریز‌ به حضور عباس میرزا نایب‌السلطنه شرفیاب شده بود، چون دید که شاهزاده میل شدیدی به فرستادن محصل به فرنگستان دارد، متقبل شد که دو نفر از جوانان‌ ایرانی را با خود به لندن ببرد. یکی‌ از‌ آن‌ها‌ محمدکاظم پسر نقاش‌باشی‌ عباس‌ میرزا‌ بود و دیگری‌ میرزا حاجی بابای افشار پسر یکی از صاحب‌منصبان شاهزاده.

عباس میرزا (زاده ۱۱۶۸ – درگذشته ۱۲۱۲) از شاهزادگان قاجار فرزند فتحعلی شاه و آسیه خانم که در فاصله سال‌های ۱۷۹۷ تا ۱۸۳۳ ولیعهد ایران و نائب السلطنه پدرش در آذربایجان بود. او قبل از مرگ پدرش درگذشت | در ابتدا عباس میرزا با ژنرال گاردان قرار می‌گذارد تا هر سال جمعی از جوانان ایرانی برای تحصیل به پاریس بروند. وعده گاردان به نتیجه نمی‌رسد و وی به همراه همراهان خود عازم فرانسه می‌شود. پس از ورود سفیر انگلیس به ایران وی از اعزام جوانان ایرانی به لندن استقبال می‌کند. در سال ۱۲۲۶ قمری که مأموریت سفیر انگلیس به اتمام می‌رسد، وی همراه با دو نفر ایرانی عازم کشور خود می‌شود. این دو ایرانی عبارت بودند از محمدکاظم فرزند نقاش‌باشی و حاجی‌بابا افشار. اولی به دنبال تحصیل در نقاشی بود و دومی تحصیل طب.

در سال‌ ۱۸۱۵م/۱۲۳۰ه.ق، نایب‌السلطنه پنج نفر دیگر را روانۀ انگلستان نمود که در فنون مختلف تحصیل کنند که اسامی‌شان عبارتند از:

میرزا رضا‌ صوبه‌دار‌ توپخانه برای تحصیل توپخانه؛

میرزا جعفر مهندس برای مهندسی؛

میرزا جعفر دیگری برای تحصیل شیمی یا طب؛

میرزا صالح برای آموختن زبان انگلیسی که مترجم دولت شود؛

و محمدعلی چخماق‌ساز برای یاد‌ گرفتن‌ قفل و کلیدسازی و غیره.

این تحصیل‌کردگان، بعدها هر کدام در مشاغل مختلفی مشغول کار شدند و برخی از آن‌ها نظیر میرزا سید جعفر، به مراتب بالای حکومتی و دیپلماتیک رسیدند. البته از همه مهم‌تر در این کاروان، میرزا صالح شیرازی بود که در حین تحصیل، سفرنامه‌ای نوشت و هم‌ او نخستین روزنامه در ایران را ایجاد کرد و چاپ‌خانه‌ای به همراه آورد.»

به گزارش چمدان، بیشتر محققان اخبار وقایع شهر محرم الحرام را که در دوشنبه ٢۵ محرم الحرام ١٢۵٣ قمری برابر با اول ماه مه ١٨٣٧ میلادی منتشر شده است، نخستین شماره روزنامه میرزا صالح می‌دانند.این روزنامه در دو برگ بزرگ با چاپ سنگی منتشر می‌‏شد این شماره در دو ورق است که یک روی آن سفید و بر سر لوحه آن نشان دولتی نقش شده و در پائین آن «اخبار و وقایع شهر محرم الحرام ١٢۵٣ که در دارالخلافه طهران است انطباع یافته » قید شده است. صفحه اول اخبار ممالک شرقیه که شامل اخبار دارالخلافه طهران است و صفحه دوم اخبار ممالک غربیه که خبرهایی از کشورهای ایتالیا، ینگه دنیا (آمریکا)، انگلند ( انگلستان )، ترکیه و … درج شده است.

این که نخستین نشریه ادواری ایران تا چه سالی چاپ و منتشر می‌شده است دقیقاً مشخص نیست اما به استناد سفرنامه های اشخاصی که در آن سالها در ایران بوده‌اند و نوشته‌های بعضی از مورخان این روزنامه حداقل سه سال منتشر شده است.تنها نسخه‌ موجود از روزنامه‏ کاغذ اخبار، در موزه بریتانیا نگهداری می‏‌شود.