چمدان: لهجه‌ها بخش شیرین زبان هستند. شاید تا حالا دلتان خواسته که حرف زدن به لهجه‌ای مثلا یزدی را گوش دهید و هیچ یزدی‌ای در نزدیکی شما نبوده باشد. به تازگی یک کانال تلگرامی به اسم لهجه یاب مجموعه‌ای از لهجه‌های فارسی را جمع آوری می‌کند و افراد با لهجه‌های مختلف یک متن ثابت را می‌خوانند. اتفاقی که می‌تواند سر آغاز اهمیت بیشتر به لهجه‌ها باشد. لهجه‌هایی که در کنار گویش‌ها و زبان‌ها بخشی از میراث ناملموس هستند اما به دلیل شرایط یکسان سازی جوامع در خطر فراموشی یا تغییر قرار دارند.

جمع آوری یک آرشیو از لهجه‌های فارسی در کنار ایجاد زمینه‌های پژوهشی می‌تواند برای بسیاری جذاب باشد. جذابیت تنوع لهجه‌ها با شنیدن یک متن ثابت از آنها و پی بردن به ظرافت‌های هر لهجه دو چندان می‌شود.

عرفان مجیب مترجم و موسس کانال لهجه یاب درباره ایده‌اش به چمدان می‌گوید: چند روز پیش به لهجه مشهدی فکر می‌کردم و به زیبایی‌هایی که دارد. به واسطه شغلم با زبان درگیر هستم و به این فکر می‌کردم که این لهجه ظرفیت‌هایی برای استفاده در شکسته نویسی دارد. پس از آن به این فکر افتادم که کاش یک متن واحد وجود داشته باشد که همه لهجه‌ها آن را بخوانند تا بتوان تنوع آن‌ها را در کنار هم دید و به همین دلیل لهجه یاب را راه اندازی کردم.

اما اینکه لهجه فارسی زبان‌ها و گویش‌ها چقدر می‌تواند واجد ارزش باشد و چطور باید بین آنها تفکیک قائل شد تا گویش‌ها، لهجه‌ها و زبان‌ها با لهجه آنها در فارسی صحبت کردن اشتباه گرفته نشود یکی از چالش‌های این جمع آوری است. اتفاقی که مجیب با تایید سختی آن می‌گوید: زبان و گویش مستقل از هم هستند. این موضوع شاید کمی چالش برانگیز باشد اما من فعلا دنبال لهجه آنها در زبان فارسی هستم. در حال حاضر هم امکان ارزیابی زبان‌ها و گویش‌ها را ندارم و به تنهایی بسیاری از آنها را حتی متوجه نمی‌شوم، فعلا این تنوع لهجه‌ای در فارسی حرف زدن مد نظر است.

او درباره استفاده‌هایی که می‌توان از لهجه‌ها کرد می‌گوید: در خیابان‌های تهران روزانه با صدها کلمه انگلیسی که در هوا رها می‌شوند روبرو هستیم. شاید جالب باشید بدانیم برای برخی از کلمات انگلیسی که جای خود را در مکالمه روزمره افراد باز کرده در لهجه‌ها و گویش‌های مختلف معادل‌های بهتری است. مترجمان گاهی از این ظرفیت استفاده می‌کنند به طور مثال نجف دریابندری در ترجمه پیرمرد و دریا سراغ کلمه‌های جنوبی رفته است.

برخی از مخاطبان کانال لهجه یاب با اشاره به متنی که برای خواندن توسط لهجه‌های مختلف انتخاب شده، آن را مناسب برای همه افراد نمی‌دانند. مجیب در پاسخ به این موضوع می‌گوید: این انتقاد واردی است و در متن بعدی که روی لهجه یاب قرار خواهیم داد این موضوع را در نظر خواهیم گرفت تا بتوانیم به سراغ افرادی با سن و سال بیشتر برویم و لهجه‌های آنها را هم بشنویم.

جمع‌آوری و گردآوری لهجه‌ها و گویش‌ها اگر روش‌ علمی هم داشته باشند می‌تواند مجموعه‌ای با ارزش برای تحقیق و پژوهش ایجاد کند. مجیب درباره کارکرد‌هایی که این مجموعه صوتی می‌تواند داشته باشد، می‌گوید: پیشنهاد‌های بسیاری در این زمینه طی همین چند روز به من رسیده است. کارهای پژوهشی قطعا می‌توان روی این مجموعه لهجه که کنار هم جمع آوری می‌شود انجام داد. اما کارهای بیشتری می‌توان کرد، به طور مثال دوستانی که در تکنولوژی دستی دارند گفتند که اگر یک متن ثابت را به طور مثال با ۳۰ بار خوانش در لهجه مشهدی داشته باشیم، می‌توانیم کاری کنیم که لهجه مشهدی توسط دستگاه‌های هوشمند شناسایی شود.

متن کانال لهجه‌یاب را با چند لهجه مختلف در زیر گوش کنید:

لهجه یزدی

لهجه رشتی

لهجه دشتی- دیری