چمدان: همه می‌دانند نخستین نشانه‌های تمدن در چشمه علی شامل تپه باستانی، برج و باروهای قدیمی ری و چشمه زیرزمینی است. همان چشمه‌ای که مردم در اسفندماه فرش‌های خود را در آن می‌شستند و معتقد بودند در آب آن خاصیتی است که رنگ فرش را پس از شستن براق‌تر و زیباتر می‌کند. همان چشمه‌ای که منطقه را به تفرجگاه گردشگران تبدیل کرده و کودکان تابستان‌ها در آن آب تنی می‌کردند. حالا با حیرت این خبر در شهر می‌پیچد: «چشمه علی خشک شد» … حس این خبر درست مانند لحظه‌ای است که رسانه‌ها تیتر زدند «دریاچه تاق بستان خشک شد»؛  تلخ، شوک برانگیز و ناباورانه …

برخی عبور مترو از نزدیکی چشمه علی را علت خشک شدن آب آن می‌دانند. عبدالعظيم امير شاه كرمی دارنده دکترای ژئوتكنيك و سازه در این باره به چمدان می‌گوید: «برای پاسخگویی دقیق نیاز است نقشه در اختیار داشته باشیم اما به طور کلی مترو مانند یک سد است. هر جا مترو احداث شود، شمع می‌زنند و جلوی مسیر آب زیرزمینی را می‌گیرند و آب به سمت دیگری منحرف می‌شود.

او ادامه می‌دهد: این اتفاق در خیابان چهارباغ اصفهان با احداث خط مترو رخ داده است. اکنون غرب چهارباغ سرسبز و شرق آن به سمت خشکی می‌رود چرا که در اصفهان جریان آب زیرزمینی در لایه ماسه‌ای بود و مترو هم در عمق خاک ماسه‌ای احداث شد. در نتیجه مسیر آب تغییر کرد و در یک جا باتلاق ایجاد شد و به دلیل کثرت آب درختان سرسبز باغی ماند، در جاهایی همین تغییر نشست آب باعث نشست ساختمان‌ها شد و در جای دیگر آبی باقی نماند.

عضو هيئت علمی دانشکده عمران دانشگاه صنعتی اميرکبير با اشاره به این که ۵ متر ابتدایی خاک اصفهان رس و غیر قابل نفوذ است و ۱۰ متر بعدی آن خاک رس است، توضیح می‌دهد: متأسفانه مترو در خاک ماسه‌ای که آب در آن جریان داشت احداث شد و وضعیت حال حاضر را برای چهارباغ رقم زد.

او با تأکید بر این که هرنوع اظهار نظر قطعی در مورد آب چشمه علی منوط به بررسی کارشناسانه است، در مورد عبور مترو از نزدیکی چشمه و احتمال تأثیر آن بر خشک شدن آب چشمه تصریح می‌کند: مترو‌‌ها بدترین ساختمان‌های‌ زیرزمینی مؤثر در خشک شدن چشمه‌ها هستند.

محمدرضا قدری دارنده دکترای زمین – باستان شناسی هم در گفتگو با چمدان در این باره اظهار می‌کند: متروها معمولا تا ۴۰ الی ۵۰ متر و در کشورهای اروپایی حتی در سطح پایین‌تری احداث می‌شود بنابراین مترو مسیر خیلی از چشمه‌های زیرزمینی را دستکاری می‌کند. اما کارشناسان مترو پیش از عبور آن از یک منطقه این موضوعات را بررسی می‌کنند. حال باید دید ماحصل پژوهش‌های شرکت مترو در این زمینه چه بوده است.

او توضیح می‌دهد: چشمه‌ها یا حاصل از منابع آب زیرزمینی هستند یا آب ناشی از بارش منشأ حضور آنها است. اگر مسیر چشمه به هردلیلی اعم از عبور مترو، گسل، فرونشست، زمین لرزه و … به هم بخورد، امکان وقوع هر نوع اتفاق برای چشمه‌ها غیر قابل تصور نیست.

قدری در عین حال به خشکسالی ایران و افزایش جمعیت استان تهران و البرز و به تبع آن افزایش مصرف آب اشاره می‌کند و می‌گوید: ممکن است مترو در خشک شدن آب چشمه علی تأثیر داشته باشد اما یادمان باشد خاورمیانه به سمت خشک شدن پیش می‌رود. ۴ میلیارد سال طول کشیده تا سفره‌های آب زیر زمینی پر شده اما در طول سال‌ها بشر از آن استفاده کرده بدون این که این منابع آبگیری شود.

به اعتقاد وی مترو می‌تواند حجم آب چشمه را کاهش دهد اما مسیر آبگیری چشمه فقط یک راه نیست و آب آن از مسیرهای مختلفی تأمین می‌شود بنابراین مترو ممکن است تأثیرگذار باشد اما بعید است باعث خشک شدن چشمه شود. از سویی بین اواخر شهریور تا اواسط مهر خشک‌ترین وقت است.

به گزارش چمدان، پیش‌تر امیر مصیب رحیم‌زاده، رئیس نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرری به رسانه‌ها گفته است: دبی آب در محوطه کم است، هر چند آب به دلیل برداشت‌های آب زیرزمینی و ایجاد چاه‌های کشاورزی توسط مردم به مرور در همه جا کم شده بود، اما در چشمه علی شهر ری به طور ناگهانی متوجه شدیم که آب در این منطقه تاریخی طبیعی خشک شده است.

وی با تاکید بر لزوم انجام مطالعات زمین‌شناسی برای پی‌ بردن به علت کم‌آبی ادامه می‌دهد: میراث‌فرهنگی باید در مکاتبه با دستگاه‌های دولتی از زمین‌شناسان بخواهد تا هر چه زودتر مطالعات زمین‌شناسی را در این منطقه انجام دهند تا به نتیجه قطعی و علت دقیق این قضیه برسیم.