چمدان: سال‌های دور صدای ضرب زورخانه در گذر میرز محمود عودلاجان می‌پیچیده اما پشت دیواری که از آن صدای ضرب و زنگ و کباده می‌آمده، زورخانه‌ای در کار نبوده است. خانه‌ای نبش گذر میرز محمود در چند قدمی حسینیه سادات اخوی به گفته برخی از اهالی خانه پهلوان سید حسن شجاعت یا همان حسن رزاز معروف بوده است. خانه‌ای با پیشینه قاجاری که می‌گویند زمانی زورخانه اختصاصی پهلوان رزاز هم در گوشه‌ای از آن بوده است. همه این‌ تاریخ اما سال‌ها زیر خاک و آوار پنهان شده بود حتی زمانی که علی جعفرنژاد به قصد خریداری این خانه پا در آن گذاشته از این پیشینه بی‌اطلاع بوده است.

جعفرنژاد که از تورگردان‌های باسابقه است، این بنا در قلب محله تاریخی عودلاجان را پس از مدت‌ها جست‌وجو برای ایجاد یک هاستل انتخاب می‌کند تا به گفته خودش از تجربه سال‌ها سفر ارزان به دور دنیا و دیدن ده‌ها هاستل استفاده کند و رونق گردشگری را به شکل دیگری به قلب تاریخ تهران ببرد.

او درباره این تصمیم می‌گوید: از ۱۵ سال پیش علاقمند بودم که هاستلی در ایران راه اندازی کنم زیرا در سال‌های اول سفرهایم از هاستل در کشورهای مختلف استفاده می‌کردم. در سال ۹۴ با دیدن حجم انبوه گردشگر در ایران شروع به جستجوی محلی برای تبدیل به هاستل کردیم. در شهرهای مختلف اقامتگاه‌های سنتی وجود داشت و ما به دنبال یک خانه قدیمی تهران بودیم.

جعفرنژاد که در این سال‌ها خانه‌های بسیاری را در محلات تاریخی تهران دیده است می‌گوید: اغلب خانه‌هایی که دیدم رو به ویرانی بودند و قابل استفاده نبود و مهمتر از آن به دلیل هجوم بافت تجاری به بخش‌های تاریخی تهران، این خانه‌ها به قیمت زمین تجاری خرید و فروش می‌شود. چالش دیگر ورثه‌ای بودن اکثر این بناهاست. خانه‌ای انتخاب می‌کردیم اما ناگهان متوجه بیش از ۴۰ ورثه می‌شدیم که عملا کار را برای معامله بسیار سخت می‌کرد.

امید در قلب تاریخ تهران

محله عودلاجان مهمترین بافت تاریخی شهر تهران را دارد. بافتی که سال‌ها به دلیل بی‌کفایتی در راس شهرداری تهران، لودرها روی آن ویراژ داده‌اند و بخشی از مهم‌ترین خانه‌های تاریخی‌اش را به بهانه‌های واهی به مسلخ تخریب و مسطح‌سازی بردند تا به خیال خودشان بافت اجتماعی منطقه را از آسیب پاک کنند اما نتیجه کارشان بلاتکلیفی بیش از ۸ هکتار زمین شد که زمانی زیباترین خانه‌های تاریخی تهران بودند.

این محله این روزها از سه طرف تحت تهاجم بازار تهران قرار گرفته و حتی اماکن عمومی آن مثل مدرسه را نیز به کارگاه و انبار تبدیل کرده‌اند اما هنوز اندک امیدی به زندگی و برگرداندن آن به عنوان قلب تاریخی پایتخت وجود دارد. امیدی که هاستل «رزاز» که حالا در یکی از گذرهای اصلی آن برپا شده، تقویتش می‌کند.

جعفرنژاد نحوه انتخاب این خانه در عودلاجان را این طور شرح می‌دهد: سال ۹۵ در خیابان جاویدی که پیش از این میرزا محمود وزیری نام داشت، این خانه را پیدا کردیم. معماری کلاسیک ایرانی داشت و به علت سکونت در آن سرپا بود. خانه را به عنوان یک خانه سبک قدیمی خریدیم. بخش‌هایی از خانه متروکه، بخشی تخریب و نوسازی شده و بخشی نیز سردخانه گوشت و مرغ شده بود.

تاریخ از زیر گچ‌ها بیرون آمد

مالک این بنا ابتدا قصد داشته با مرمتی جزئی این بنا را برای هاستل آماده کند. مرمتی که ناگهان مسیر دیگری را طی کرده است. جعفرنژاد می‌گوید: قرار شد از زیرزمین شروع کنیم و گچ‌ها و دوده‌ها را بزداییم. با کنار رفتن گچ‌ها با معماری آجری با قدمت بیش از ۱۰۰ سال روبرو شدیم و این آغاز مرمت کلی این بنا بود. در همین زمان با پرس و جو از اهالی متوجه شدیم که این بنا منسوب به پلهوان حسن شجاعت معروف به حسن رزاز بوده است و این پیشینه برای ما دستمایه فعالیت بیشتر برای مرمت بنا و حفاظت از آن شد. پهلوان شجاعت یا رزاز در سال ۱۲۵۷ به دنیا آمده و در سال ۱۳۲۰ فوت کرده است. خاندان شجاعت در سال ۱۲۷۰ این خانه را خریداری می‌کند، ۱۳۰ سال پیش اینجا به عنوان خانه خریداری شده و قدمت اینجا باید بیش از این باشد. خانواده پهلوان شجاعت تا سال ۱۳۲۷ اینجا بودند و پس از آن خانه را می‌فروشند. در دهه ۳۰ مالک جدید بال غربی ساختمان را تخریب و با معماری روز دوره پهلوی بازسازی می‌کند.

بنای تاریخی رزاز پیش و پس از مرمت

مالک هاستل رزار درباره مرمت این بنا می‌گوید: این خانه از خانه‌های عیانی محله میرزا محمود وزیری بوده است. در بنا خزینه، حوضخانه، بادگیر و براساس شنیده‌ها زورخانه خصوصی حسن رزاز وجود داشته است. در ابتدای مرمت تمامی زباله‌ها و نخاله‌های ساختمای که در بنا انبار شده بود را خارج کردیم. اطراف ساختمان را به عمق یک متر کنده و به خاک اصلی رسیدیم و  شفته ریختیم و آرماتوربندی کردیم تا حفاظت بهتری از بنا صورت بگیرد. پس از آن ستون‌هایی کار گذاشتیم و وزن بنا را از روی دیوارهای تاریخی آن برداشتیم و آجرهای دیوار را نیز مرمت کردیم.

 

او که تاکنون سه میلیارد تومان برای خرید و بازسازی این بنا هزینه کرده است، می‌گوید: در کل ۵۰ تا ۶۰ درصد خانه همانند روزهای نخست ساخت است. قسمت پهلوی جای خود دارد و ما به ان دست نزدیم. طبقه همکف از لحاظ نقشه ساختمان و اتاق بندی، همان اتاق‌بندی تاریخی خود را دارد ولی مصالح را عوض کردیم. دیوارهای طبقه همکف خشت خام بود و تبدیل این فضا به محل اقامت گردشگران ریسک داشت به همین دلیل مصالح را تغییر دادیم. سقف ساختمان نیز تیرک چوبی بود که در طول زمان موریانه زده شده بود و استحکام کافی نداشت، سقف را عوض کردیم و پشت بام را هم مجهز به روف گاردن کردیم. در طول کار کارشناسان مرمت و نظارت سازمان میراث فرهنگی از بنا بازدید می‌کردند. کلیت کار تایید و پروانه بهره برداری صادر شده است.

این خانه حالا به ۴۴ تخت مجهز شده و قرار است پذیرای گردشگران خارجی در قلب بافت تاریخی محله عودلاجان تهران شود. اقامتی که قرار است ارزان قیمت باشد و پای گردشگران خارجی را حسابی به این محله باز کند و از سوی دیگر رونق را به این محله تاریخی برگرداند.

بنای تاریخی رزاز پیش و پس از مرمت

هاستل رزاز حالا تنها هاستل محله عودلاجان تهران است. محله‌ای که پر از بنای تاریخی است اما با کج سلیقگی مدیران و پیشکسوتان سازمان میراث فرهنگی و مدیران شهرداری تهران هنوز بنای تاریخی که کاربری مناسبی داشته باشد به خود ندیده است. حالا یک سرمایه گذار شخصی وارد این محله شده تا شاید راه را به دیگران نشان دهد.

هاستل رزاز هر چند ثبت ملی نشده اما خانه‌ای واجد ارزش در بافت تاریخی عودلاجان محسوب می‌شود. با وجود مرمت‌هایی که شاید بتوان نقص‌هایی در آن دید اما حالا راهگشای یک آرزوی دیرین برای عودلاجان است. هاستلی که در ادامه راه می‌تواند با انتخاب دکورهای بهتر و متناسب‌تر با معماری بنا، این خانه تاریخی را به هویت‌ خانه‌های تاریخی تهران نزدیک کند.

 

زوم | در ویدئوی زیر لحظاتی در این هاستل قدم بزنید