چمدان: خانه موتمن الاطباء پزشک قاجاری پس از آنکه به خانه پدری «فرهاد» در سریال شهرزاد تبدیل شد بین عامه مردم شهرت پیدا کرد، اگرچه پیش از آن هم فیلم «خانه پدری» در این خانه قاجاری تصویربرداری شده بود، به همین خاطر هم پس از آنکه متولی خانه اعلام کرد که در نوروز درِ آن را بر روی گردشگران باز می‌کند، بسیاری از مردم از دیدن این خانه ثبت ملی شده، استقبال کردند و این خانه در پامنار به یکی از نقاط مهم حلقه گردشگری بافت تاریخی منطقه ۱۲ تهران تبدیل شد.

متولی این خانه که خود را از اقوام مالکان آن معرفی می‌کند از هر نفر ۶ هزار تومان ورودی می‌گرفت که این مقدار از متوسط قیمت ورودی بناهای تاریخی تهران بالاتر است. او همچنین کاغذی به در خانه چسبانده بود که نشان می‌داد بعد از نوروز هم بازدید از خانه برای تورها و با هماهنگی قبلی امکانپذیر است.

باز شدن در خانه موتمن الاطباء، فرصت یا تهدید؟ | خانه‌های تاریخی خصوصی تهران نیازمند ضوابط هستند

این خانه قاجاری ۲ طبقه اگرچه در ظاهر مرتب به نظر می‌آید اما در مورد مقاوم سازی و مرمت آن اطلاعی در دست نبود و تذکر گاه به گاه متولی به گردشگران برای خروج از پشت بام و همچنین درخواست او برای حضور کمتر و کوتاهتر گردشگران در طبقه آخر خانه که عنوان می‌کرد «ممکن است تحمل حضور تعداد زیادی آدم را نداشته باشد»، نشان می‌داد اصولی برای بازدید از خانه تعریف نشده‌ است.

خانه موتمن الاطباء - سریال شهرزاد - خانه تاریخی سریال شهرزاد - خانه پدر فرهاد در سریال شهرزاد
سقف خانه خانه موتمن الاطباء | عکس: آیسان زرفام

خانه موتمن الاطباء احتمالا تنها خانه تاریخی متعلق به مالک خصوصی در تهران نیست که درِ آن بر روی گردشگران باز شده و با روندی که در پیش روست به نظر می‌آید باید در آینده شاهد باز شدن درِ تعداد بیشتری از خانه‌های تاریخی تهران باشیم اما پیش از آن بهتر نیست ضوابطی برای ورود این خانه‌ها به چرخه گردشگری تهران در نظر گرفته شود تا آسیبی به بنا و یا گردشگران وارد نشده و این روند جدید از هرج و مرج دور بماند؟

خانه موتمن الاطباء - سریال شهرزاد - خانه تاریخی سریال شهرزاد - خانه پدر فرهاد در سریال شهرزاد
 استقبال گردشگران از خانه موتمن الاطباء در نوروز | عکس: آیسان زرفام

«مهدی معمارزاده»، کارشناس ارشد مرمت و احیای بافت‌های تاریخی و ناظر فنی بسیاری از بناهای تاریخی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار چمدان در مورد این مساله می‌گوید: اینکه مالک یا شخص منتسب به مالک درِ یک خانه تاریخی را به روی مردم باز کند اتفاق خوبی است و این مساله نشان می‌دهد که این خانه از خانه‌های تاریخی که کسی از داخل آن خبر ندارد و ارزش‌های تاریخی و معماری آنها ناشناخته مانده یک قدم جلوتر است.

وی ادامه می‌دهد: بارها پیش آمده که  مالک بناهای تاریخی آن را از چشم دیگران پنهان می‌کند و سال‌ها درِ آن را می‌بندد و حتی از قرار گرفتن آن در فهرست میراث ملی می‌ترسد و گاهی به طور اتفاقی متوجه می‌شویم چه تزئینات معماری نفیس و تاریخی درون این خانه‌ها جود دارد.

این کارشناس ارشد بناهای تاریخی اظهار می‌کند: اینکه مالک خانه موتمن الاطباء درِ این خانه را به روی گردشگران باز کرده و یا آن را در اختیار گروه‌های فیلمبرداری برای ساخت سریال و فیلم سینمایی قرار داده‌ اقدام خوبی است مشروط بر اینکه به این اثر ثبت ملی آسیبی وارد نکند.

خانه موتمن الاطباء - سریال شهرزاد - خانه تاریخی سریال شهرزاد - خانه پدر فرهاد در سریال شهرزاد
خانه موتمن الاطباء | عکس: آیسان زرفام

معمارزاده می‌گوید: اینکه مردم کم‌کم متوجه می‌شوند که بناهای تاریخی چه گنجی هستند و استفاده از آنها می‌تواند منبع درآمد بهتری نسبت به تخریب و آپارتمان سازی به جای آن باشد اتفاق خوبی است، این اتفاق را مثلا در تبدیل سرای میزانی به رستوران وکیل‌التجار هم دیدیم.

او توضیح می‌دهد: اما این شرایط نیاز به تغییر ضوابط از سوی مدیریت شهری و تعیین ضوابط از سوی میراث فرهنگی و نظارت مستمر دارد. مدیریت شهری باید بررسی کند که کاربری‌ها مترتب بر اهداف گردشگری باشد.  از سوی دیگر برای حفظ این بناها تغییراتی در ضوابط ایجاد کند مثلا آنها را از برخی مقررات ساختمانی مثل عوارض نوسازی معاف کند تا بخش خصوصی برای حفظ خانه تاریخی خود تشویق شود.

معمارزاده با اشاره به اینکه هاستل‌های ایجاد شده در خانه‌های تاریخی تهران، رستوران‌ها و… هم شامل همین شرایط می‌شوند، اضافه می‌کند: سازمان میراث فرهنگی هم باید دستورالعملی برای حفاظت، مرمت و کاربری اینگونه بنا‌ها داشته باشد و برای هر مورد ضوابطی تعیین کند، مثلا گفته شود که اگر سقف یک خانه چوبی است چه تعداد گردشگر می‌توانند به طور همزمان از آن طبقه بازدید کنند و همچنین برای قیمت گذاری‌ها ضوابطی تعیین شود، در غیر این صورت نمی‌توانیم به مالک اعتراض کنیم که مثلا چرا هزینه ورودی‌اش بیش از اندازه انتظار است.

خانه موتمن الاطباء - سریال شهرزاد - خانه تاریخی سریال شهرزاد - خانه پدر فرهاد در سریال شهرزاد
خانه موتمن الاطباء | عکس: آیسان زرفام
  طهران را ببینید | ردپای شهرزاد در خانه تاریخی موتمن الاطبا | درهای خانه پدری «فرهاد» به روی گردشگران باز شد