چمدان : برخی رسانه های محلی در خیاو گزارش داده اند که ظهر جمعه۱۷ فروردین ۹۷ صدها نفر از مردم این شهر با تشکیل زنجیره انسانی خواهان حفاظت از منطقه تاریخی شهریئری شدند.

وسعت این منطقه تاریخی ۴۰۰ هکتار است و از سه قسمت دژ نظامی، معبد و قوشا تپه تشکیل می شود. قدمت قلعه و معبد به ۱۴۵۰ پیش از میلاد و قوشا تپه به ۷ هزاره پیش از میلاد می رسد. اولین بار در حدود ده سال پیش از انقلاب اسلامی چارلز برنی در این محوطه کاوش کرد و از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ سه فصل حفاری به سرپرستی علیرضا هژبری نوبری در آن انجام شد.

یول پرس نوشت:محوطه باستانی شهریئری با قدمت هشت هزار ساله در روستای پیرازمیان خیاو با محوطه حدود چهار صد هکتار است که در ۶۵ کیلومتری اردبیل و ۳۱ کیلومتری شرق خیاو در کنار رود قره‌سو قرار دارد.

تشکیل زنجیره انسانی برای حفاظت شهریئری
تشکیل زنجیره انسانی برای حفاظت شهریئری

این محوطه در سال ۱۹۷۸ میلادی توسط باستان‌شناسی به نام “چارلز برنی” باستان شناس آلمانی شناسایی شده است وی معتقد بوده آثار شهر یئری مربوط به هزاره سوم و دوم و اول قبل از میلاد و عصر برنز و آهن است و کاوش‌های صورت گرفته در سال‌های ۸۲ تا ۸۴ توسط نوبری یکی از باستان‌شناسان مشخص شد که محوطه به ۶ هزار سال قبل از میلاد بر می‌گردد.

سنگ‌افراشت شهریری به ارتفاع بیش از ۳ متر/ساوالان جماعتی، کارشناس ارشد نقاشی نیز در گفت و گو با رسانه ها به پیکرتراشی خود آگاه بسیار دقیق این پیکرها اشاره کرده و گفته بود: شخصیت هر یک از این سنگ‌ها از قبیل کمدی، جدی، اسطوره‌ای و پیر و کودک هستند که پیکرتراشان در چهارچوب خاصی خود را محدود نکرده و این سبب شده حس و حال خاصی را نشان دهند. امیدوارم این شعور تصویری را نگهداری کنیم و شهر یئری به یک موزه مهم تبدیل شود و هنرمندان بتوانند با استفاده و مطالعه از این مجموعه آثار فاخری را خلق کنند، در این مجموعه فهم عمیق طراحی می‌توان دید که با شاهکارهای مهم هنری دنیا برابری می‌کند و شاید قوی تر است

 

محوطه باستانی شهریئری با قدمت هشت هزار ساله در روستای پیرازمیان مشگین شهر با محوطه حدود چهار صد هکتار است که در ۶۵ کیلومتری اردبیل و ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر(خیاو) در کنار رود قره سو قرار دارد.

در اولین فصل حفاری که در آبان ۸۳ آغاز شد قبرهای عصر آهن بررسی شدند. در این دوره سفالهایی مربوط به دوره کالکو لتیک کشف شد و قدمت منطقه را به ۳۵۰۰ سال از عصر آهن به عقب برد. این سفالها شبیه سفالهای مناطق باستانی دالما و حاجی فیروز هستند. به این ترتیب برای اولین بار قدمت سکونت بشر در استان اردبیل به دوره مس- سنگ رسید.

محوطه باستانی شهریئری به سه بخش تشکیل شده که بخش اول شهر که جای زندگی و در کنار رودخانه قره سو قرار دارد، بخش دوم؛ قله که بخش نظامی و نگهبانی از شهر که دیواری تا حدود سه کیلومتر و خشکه چینی بوده و بخش سوم معبد که جایی برای عبادت و نیایش شناسایی شده است.

شهریری یک محوطه باستانی در شهرستان مشگین شهر از شهرهای استان اردبیل ایران و از توابع روستای ارجق است. منطقه باستانی معروف به شهریری، در ۶۵ کیلومتری اردبیل و ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر در کنار رود قره سو قرار دارد

در قسمت پایین معبدغاری هست که به عنوان آب انبار چشمه و حمام مورد استفاده قرار می‌گرفته و دروازه‌هایی نیز وجود دارد که دروازه ورود به معبد است و اگر کسی قصد عبادت داشت باید خودش را در غار تمیز کرده و از زیر دروازه رد می‌شد و به معبد می‌رفت.

در منطقه یئری چند دوره تاریخی از مس- سنگی ، عصر آهن۱ و عصر آهن ۲ مشخص شد و بقایایی از قلعه ای متعلق به دوره آهن کشف گردید. این منطقه بدون شک استقرار تک دوره ای نداشته است. چارلز برنی دوره آنرا همزمان با هخامنشیان ولی خارج از محدوده دولت آنها می داند. اینگراهام و سامرز آنرا به پیش از هزاره اول تعلق دانسته اند. با توجه به نبود سفال در کنار سنگ افراشت نمیتوان نظر دقیقی در مورد زمان سنگ افراشت داد ولی آنها میانه هزاره دوم تا میانه هزاره اول را بهترین دوره برای سنگ افراشت دانسته اند. معماری قبور مربوط به عصر آهن۲ است.

در معبد، سنگ‌های ایستاده‌ای حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ عدد که ارتفاع آنها از ۳۰سانتیمتر تا ۲ متر و ۸۰ سانتیمتر می‌رسد وجود دارد که روی آن‌ها شکل‌هایی انسان گون کشیده‌اند که نشانه و شخصیت هر کس بوده و هر نفر برای خود سنگی تراشیده و در معبد گذاشته و با این کار موجودیت خود را اعلان می‌کرده؛ روی همه سنگ‌ها چه زن چه مرد کمربند یا شمشیر وجود دارد و این نشانه این است که در اینجا جایگاه زن و مرد برابر بوده است و دیگر نکته جالب؛ نداشتن دهان این سنگ‌هاست که هنوز نظریه کاملی در این مورد صادر نشده است.

سنگ‌افراشت کشف شده در بوی‌احمدلی ناحیه آغدام جمهوری آذربایجان
منطقه یئری که وسیع ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و یکی از با اهمیت ترین مناطق پیش از تاریخ شمال غرب ایران است به شماره ۶۱۶۲ به ثبت آثار ملی رسید ولی به دلیل عدم حفاظت از منطقه سرمای بی سابقه زمستان سال ۸۶ سنگ افراشتها را مورد حمله قرار داد و در اول بهمن ۸۶ با یک زیر نویسی تلویزیونی در شبکه خبر اعلام شد که ۸۰% از آثار تاریخی منطقه یری بر اثر سرما از میان رفته است.در فروردین سال ۹۰ هم گرداب شدید به این منطقه آسیب رساند. فعالان میراث فرهنگی بارها نگرانی خود را از وضعیت وخیم این محوطه ۸ هزار سال اعلام کرده اند.

طرح انسان‌های حک شده بر روی سنگ‌ها به شکل افرادی دست به سینه و معمولاً بدون دهان است و تنها یک مجسمه حکاکی شده زن یافت شده که دارای دهان است و تاکنون فقط هفت قطعه این نوع سنگ‌افراشت‌ها در منطقه “حاکاری” ترکیه و یک قطعه هم در “قوپوزستان” آذربایجان یافت شده‌است.

کریم حاجی‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل در ۱۲ مرداد ۹۶ گفت: تخریبی که در شهریئری و کهنه قلعه مشاهده می‌شود یک موضوع طبیعی است چرا که تخریب و فرسایش در گذر زمان امری طبیعی است و حساسیت و احساس خطر بیش از اندازه در این مورد بی‌جا است ولی این موضوع نیز پابرجا است که شهریئری قابلیت ثبت جهانی دارد و برای تبدیل آن به سایت موزه نیازمند اعتبارات قابل توجهی هستیم