چمدان : نقش‌های اسلیمی، ختایی و گل و بوته کاشی‌ها بر پیکر مساجد و کاخ‌ها گویی نقش هزار رنگ قالی ایرانی را با شیدایی هنر خوشنویسی، تشعیر، تذهیب آیات و اشعار پیوند زده است تا باغی بی‌خزان در دشت هنر ایران به تصویر بکشد شاید هم آبی فیروزه‌‌ای کاشی‌ها حسرت آب در دل کویر را به نمایش می‌گذارد و آبی لاجوردی‌شان در پیوند با آسمان، تأمل و تدبر ایرانیان در جهان هستی را، بویژه آن که گوش هنرمندی این نجواهای آسمانی و زمینی را بشنود و با دستان خویش نقش خاطره حک کند بر دل دیواره های یک شهر. و استاد علی اصغر کاشی تراش به این عشق مبتلا بود. سخت است در خانواده‌ای هنرمند پرورش پیدا کنی و سودای هنرپروری را از ذهن بیرون کنی.

تئاتر شهر

استاد اصغر کاشی تراش هم چنین تقدیری برایش رقم خورد تا در خانواده ای هنرمند چشم به جهان بگشاید و صبح روز چهارشنبه ۲۴ آبان ماه ۱۳۹۶بر اثر کهولت سن از دنیا برود. پیکر این هنرمند شهیر  امروز پنجشنبه ۲۵ آبان در بهشت سکینه کرج به خاک سپرده شد و روحش آرام گرفت.

استاد عبدالرحیم کاشی تراش 

اما استاد اصغر کاشی‌تراش کیست و خاندان او چه کسانی بودند؟ مرحوم استاد عبدالرحیم  کاشی تراش پدر پدربزرگ مرحوم استاد اصغر کاشی‌تراش، در دوران ظل السلطان در اصفهان کار گاه کاشی سازی معروفی داشت و تمام رشته‌های طراحی نقوش و گره سازی، رنگ و لعاب، چرخ کاری، معرق کاری، هفت رنگ و سایر انواع کاشی را با همکاری استادان ماهر و کارگران با تجربه بر طبق اسلوب قدیم که از دوره صفویه سینه به سینه باقی مانده بود تهیه می‌کرد.

استاد عبدالرحیم رموز فنی و طریقه مخصوص رشته‌های مختلف کاشی سازی را به ۵ فرزند خود که به تدریج یکی بعد از دیگری در کارگاه او به کارآموزی مشغول می‌شدند آموخت، ولی مرحوم استاد حسین بیش از برادران خود در جستجوی نکات مبهم بود و پیوسته با سایر استادان به بحث می‌پرداخت.

سفارت سابق ایران در واشنگتن

در سال ۱۳۰۷ استاد عبدالرحیم بدرود حیات گفت، ولی کارگاه کماکان به سرپرستی فرزندان هنرمند او که هر کدام استادکار بودند به کار ادامه می‌داد.

استاد حسین کاشی تراش

استاد حسین در تمام کارهای مهمی که پدر و برادرانش به عهده داشتند مانند کاشی کاری‌های باغ نو ظل السلطان و مدرسه چهار‌باغ اصفهان و ساختمان‌های سردار اسعد و سردار محتشم بختیاری و غیره شرکت مؤثر داشت. چند سال بعد از فوت پدر و برادرش، استاد محمد و استاد محسن دار فانی را وداع گفتند.

در مجله «هنر و مردم» بهمن ۴۲ شماره ۱۶، افزون بر این درباره استاد حسین گفته است: «استاد حسین در زمان سلطنت رضا خان پهلوی  بنا به سفارش پروفسور پوپ ایران شناس معروف، سر در مسجد شاه اصفهان را با مقیاس دو سوم تهیه کرد. همچنین به خرج پروفسور پوپ به اتفاق برادرش مسافرتی به فرانسه کرد و در «آنگن» پاریس کاشی کاری‌های یک سردر و سالن بزرگ آن را در مدت یک سال به انجام رسانید که هم اکنون باقی است.»

کاخ مرمر

استاد حسین با کمک فرزندان هنرمندش بیشتر تعمیرات اساسی کاشی‌های گنبدها، بقعه‌ها، رواق امامزاده‌ها و اماکن متبرکه را که در اطراف تهران و اصفهان واقع شده است انجام داده و همچنین طرح گره سالن خاتم کاخ مرمر، بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، مسجد جامع از آن اوست و  کاشی کاری سردر قاپوی قزوین از طرف اداره کل باستان شناسی به او واگذار شده بود . همچنین  کاشی‌کاری‌های سردر شعبات بانک ملی ایران در مرکز و شهرستان‌ها به سرپرستی او ساخته شده است.

سردر عالی قاپو قزوین

فرزند ارشد استاد،  در دوره پهلوی از طرف وزارت امور خارجه به امریکا اعزام شد و کاشی کاری‌های سردر و داخل بنای سفارت ایران را تهیه کرد.

استاد محمد علی کاشی تراش

همین مجله  هنر و مردم آذر ۱۳۵۰ شماره ۱۱۰، در مورد مرحوم استاد محمد علی پسر مرحوم استاد حسین آورده است: «چون اجداد و نیاکان و مخصوصاً پدرم اهل هنر و سازنده کاشی و نیز معرق ساز بودند، بالطبع من هم به این کار متوجه شدم و خیلی زود حس کردم که این توجه من به یکنوع عشق پرشور به این هنر باستانی سرزمینم تبدیل شده است. به گونه‌ای که از پانزده سالگی به طور جدی و قطعی راه زندگی من کاشی سازی، طراحی، شناسایی رنگ‌ها و جفت و جور کردن تکه تکه‌های کاشی‌های رنگ به رنگ شد و تا این زمان که حدود ۳۲ سال از آن روزگار می‌گذرد من به طرح نقشه، به پخت کاشی، به تراش آن و به گره زدن تراشه و قطعه‌های رنگی کاشی و بالاخره به سوار کردن آن برروی دیوار پرداخته‌ام.»

مرحوم استاد محمد علی کاشی تراش فرزند استاد حسین کاشی تراش

به گزارش چمدان، مرحوم استاد محمد علی کاشی تراش، در شهر هنر آفرین اصفهان چشم به جهان گشود. او درباره پدرش چنین گفته است: «پدرم هنرمند عجیبی بود، به همین حساب علاقه فراوانی به این مملکت و باین آثار باستانی داشت. گویی خود را موظف می‌دانست که هرچه بیشتر در حفظ و حراست گوشه‌های ناپیدای این هنر دیرین که صددرصد رنگ و جلای ایرانی دارد، کوشش کند. این حال و احساس از دیرباز در خانواده ما بود، اما در سر پدرم شور دیگری بود و به همین جهت ما ابتدا با نوعی احترام به این عشق راستین پدرمان به یادگیری ابتدایی‌ترین مراحل کار کاشی سازی پرداختیم، تا آنکه بعدها به طور کلی خود در این دریای پرشور و پرجذبه غرق شدیم.»

ولی او از حدود دهه سی مقیم تهران شده  بود تا بتواند هر چه بیشتر در شناساندن و توسعه کار خود بکوشد. از جمله آثاری که به دست این استاد هنرمند بوجود آمده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

  • بازسازی و تعمیرات کاشی کاری‌های صحن آرامگاه شیخ صفی و شاه اسماعیل در اردبیل که خود از نوع بهترین کارهای معرق است.
آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی
  • ساختن مجدد کاشی کاری‌های کاخ گلستان – که از نظر سطح بزرگترین کار استاد است.
  • طرح، ساختن و پیاده کردن کلیه کاشی کاری‌های سفارت ایران در واشنگتن که از جمله کارهای پرارزش محمد علی کاشی تراش است و کلیه کسانی  که از نزدیک این کار جالب را دیده‌اند هنر طراح، ترکیب رنگ و ظرافت و قدرت شناخت گره‌ها را در کار این استاد ایرانی ستایش کرده‌اند.
  • ساختن کاشی کاری‌های کاخ صاحبقرانیه که خود نوعی کوشش برای ایجاد زمینه جالب‌تر در این رشته است.
  • ساختن کاشی کاری‌های سردر بزرگ کاخ وزارت امور خارجه که تحسین همه بینندگان را بر می‌انگیزد.
مسجد فخرالدوله
  • تعمیرات و ساختن کاشیهای مسجد جامع در قزوین
  • کاشی‌کاری‌های سعدآباد
  • ساختن محراب‌های مساجد گوناگون در تهران و شهرستان‌ها که از جمله آنها می‌توانیم به محراب زیبا و دیدنی مسجد فخرالدوله در تهران اشاره کنیم.
  • از دیگر کارهای جالب استاد و برادر هنرمندش کاشی کاری‌های تالار رودکی است.

استاد  اصغر کاشی تراش

مرحوم استاد اصغر کاشی تراش اصفهانی فرزند مرحوم استاد محمد علی کاشی‌تراش هم متولد ۱۳۰۸ در اصفهان دارای لوح درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در زمینه کاشی کاری و معماری سنتی در شاخه‌های کاشی معرق ، معقلی و کاشی هفت رنگ، آجر و کاشی و بازسازی و مرمت ابنیه تاریخی و معرق چوب است که توانسته بود تحولی عظیم در معماری سنتی ایران به وجود بیاورد. وی از سال ۱۳۴۶ در کرج زندگی می‌کرد و مساجد زیادی از جمله مسجد رسول اکرم در جهانشهر و مسجد گوهردشت در کرج را کاشی‌کاری کرده است.

مسجد رسول اکرم کرج

او پیش‌تر در گفت و گو با رسانه‌ها درباره خود چنین گفته بود: «از ۵ سالگی کنار پدر و برادرانم به شغل اجدادمان مشغول بودم. ۸ سال بیشتر نداشتم که روزی در خانه نشسته بودم که صدای زنگ در مرا از جای بلند کرد پشت در یکی از دوستان پدرم بود به من گفت پدرت را صدا کن، گفتم که در منزل نیست گفت تیشه را بردار و به دنبال من بیا، تیشه را برداشته و به دنبال دوست و همکار پدرم راه افتادم، اولین بار تیشه به دست گرفتم و کاشی‌ها را برش دادم. می‌ترسیدم پدرم مرا سرزنش کند ولی وقتی متوجه شد که من تیشه به دست گرفته و کاشی تراشیده‌ام با لبخندی بر لب گفت «تو می‌توانی، شک ندارم.» همچنان که بزرگ و بزرگ‌تر می‌شدم تلاشم بر آن بود که تمام‌کارهای مرتبط با کاشی‌کاری را بیاموزم چون پدرم جزو هنرمندان به نام دوره خود بود و همیشه شاگردان زیادی داشت، پدرم جزو اولین هنرمندانی بود که در دوره پهلوی به دربار راه یافت.»

مرحوم استاد علی اصغر کاشی تراش فرزند مرحوم استاد محمد علی کاشی تراش/ عکسها از آرشیو فرزان احمد نژاد

او با اشاره به این که کاشی‌کاری تئاتر شهر تهران هیچ‌کدام نقوش تکراری ندارند گفته بود: «سال ۱۳۴۶ دربار پهلوی جمعی از هنرمندان را خواست تا پروژه تئاتر شهر را شروع کند، قرعه به نام من افتاد و پروژه را شروع کردم پس از اتمام کار هرچقدر منتظر شدم که مابقی هزینه‌ها را که آن زمان مبلغ زیادی بود بپردازند، بی‌فایده بود و ظاهراً فراموش کرده بودند چند مدتی گذشت و برای مطالبات خود و کارگرانی که در این پروژه من را همراهی کرده بودند به دربار رفتم ولی در جواب گفتند که هزینه شما از دفتر شهربانو فرح دیبا پرداخت‌شده حالا چرا به دست شما نرسیده خدا می‌داند و پیگیری را نیز به خود من محول کردند که در این مورد من هیچ‌وقت نتوانستم حق‌الزحمه‌ام را بگیرم.»

سردر وزارت امور خارجه

به گزارش چمدان؛ مجموعه‌ای از فعالیت‌ها و تاریخچه کاری مرحوم استاد اصغر کاشی‌تراش عبارت است از :

  • سال ۱۳۲۶ کاشی کاری معرق سر درب بانک ملی سبزه میدان تهران.
  • سال ۱۳۲۷ کاشی کاری معرق مسجد امام.
  • ۱۳۲۸ – ۱۳۳۵ با نظارت اداره باستان شناسی و سرپرستی پدر بازسازی و مرمت بقعه شیخ صفی در اردبیل و کاشی کاری معرق و معقلی مساجد متعددی در تهران همچون مسجد سجاد، مسجد آیت الله کاشانی، مسجد انصار، صحن حضرت سید الکریم، سر درب بانک ملی شهرری، مسجد هاشمی تهران، مسجد فخرالدوله تهران، مسجد بزازها تهران و مسجد جامع بزرگ قزوین و غیره…
  • ۱۳۳۷-۱۳۴۲ نوسازی و مرمت و بازسازی کاشی کاری هفت رنگ با کیفیت طراحی اصلی و قدیمی در کاخ گلستان و همزمان کاشی کاری سفارت ایران در واشنگتن و همچنین کاشی‌کاری گره چینی با ارزش دانشسرای عالی و سر درب وزارت امور خارجه.
سعدآباد

همچنین از دیگر کارهایی که نقش دستان هنرمند مرحوم استاد اصغر کاشی تراش در آن نمایان است، عبارتند از:

  •  ۱۳۴۴ – ۱۳۴۸ فعالیت در امام زاده زید تهران ، امام زاده حسین کاشان و مختصر فعالیتی در سر در باغ ملی.
  • ۱۳۴۹ – ۱۳۵۲ کلیه امور کاشی کاری و آجرنمای بیرونی و داخلی تاتر شهر تهران واقع در چهار راه ولی عصر تهران.
  • ۱۳۵۲ – ۱۳۵۵ ساخت کاشی کاری معرق حسینیه آقا در یزد با طراحی و نقشه های بی نظیر که از دید کارشناسان نمونه ای کم نظیر شناخته شده است.
  • ۱۳۵۸ – ۱۳۶۹ کاشی کاری مساجدی چون مسجد ولی عصر(عج ) و مسجد حضرت رسول اکرم (ص ) کرج ، مسجد سراج تهران ، امامزاده محمد قزوین و مسجد جامع رجایی شهر کرج و از سال ۱۳۷۸ الی ۱۳۸۶ انجام کاشی کاری مسجد جامع کیش و کاشی کاری مسجد حضرت امام حسن(ع) در جزیره کیش از جمله آثار این استاد هنرمند است.
سردر باغ ملی

 

چمدان درگذشت استاد اصغر کاشی تراش اصفهانی را به جامعه هنرمندان هنرهای سنتی صنایع دستی، معماری و مرمت ایران تسلیت می‌گوید.