چمدان : تخریب مسجد معجردار به حوض یا آب انبار معجردار که اثری صفوی است و همراه مسجد با یک شماره پرونده ثبت ملی شده، آسیب جبران ناپذیر می ‏زند، چرا که ورودی این آب انبار، درب مجاور مسجد است و صدور چنین حکمی در دادگاه در اصل تخریب دو اثر تاریخی مسجد قاجاری و حوض آنبار صفوی را به دنبال دارد که خود خیانتی بزرگ به تاریخ نه تنها مشهد بلکه ایران اسلامی است و عواقب آن بر عهده مسببان آن خواهد بود.” این بخشی از نامه ی برخی سمنهای مردمی میراث فرهنگی و معماری خراسان رضوی به استاندار است که در آن خواستار جلوگیری از تخریب مسجد حوض معجردار شده‌اند. در متن این نامه آمده است:

«باسمه تعالی

جناب آقای رشیدیان
استاندار محترم خراسان رضوی

با سلام و صلوات بر محمد و آل محمد (ص) و با آرزوی توفیق روز افزون برای حضرتعالی و همکاران، احتراماً به رغم پیگیری‌های انجام شده از طرف انجمن های صنفی–تخصصی، سمن‏های فرهنگی و دوست‏داران میراث فرهنگی-تاریخی و… همچنین پیگیری های اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی متأسفانه باخبر شدیم حکم تجدید نظر دادگاه برای خروج مجموعه فرهنگی-مذهبی مسجد و حوض معجردار از فهرست ابنیه میراثی کشور صادر شده و در مرحله ابلاغ قرار دارد و هر لحظه امکان تخریب ابنیه این مجموعه می‏ رود.

ناگفته پیداست که مسجدوحوض معجردار به عنوان اثری صفوی-قاجاری بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی شهر مشهد بوده و در شرایطی که طی ۲۰ سال گذشته بخش اعظم ابنیه تاریخی بافت کهن و ارزشمند مشهد به بهانه طرح نوسازی و بازسازی بی‏محابا نابود و تخریب شده است، به‏عنوان اندک نشانه‏ های باقیمانده از گزند تیغ توسعه بولدوزری، می‌تواند حافظ بخشی از هویت به تاراج رفته این بافت باشد. همچنین سبقه مذهبی-فرهنگی و وقفی این بنا، نمایه‏ای بارز از روابط انسانی میان زائر و مجاور در اکوسیستم زیارت و در حریم منور ثامن الحجج (ع) است.

  تخلیه مسجد حوض معجردار | تخریب مسجد تاریخی صاحب الزمان (عج) مشهد را تهدید می‌کند

صرف نظر از اینکه فرآیند دادرسی به این موضوع از منظر تهیه‌کنندگان این نامه غیرتخصصی بوده و کارشناسان اظهارنظرکننده درباره ارزش و جایگاه تاریخی این بنا فاقد صلاحیت های حداقلی لازم بوده ‏اند، با تأسف باید توجه جنابعالی را به تلاش‏های پشت پرده مستمر برای تخریب این اثر تاریخی-مذهبی با هدف‏های مالی-اقتصادی خاص جلب نماییم. اقدامی که سالم بودن روند رسیدگی به این پرونده را با علامت سؤال بزرگی همراه کرده است.

شایان ذکر است در فرآیند دادرسی و اعلام حکم نهایی نکاتی وجود دارد که بر غیرتخصصی بودن فرآیند و نبود مدارک صحه می گذارد از جمله:

۱- هیئت کارشناسی ۵ نفره برخلاف هیئت سه نفره اولیه فاقد صلاحیت کارشناسی در حوزه بررسی ابنیه میراثی بوده ‏اند.

۲- در فرآیند دادرسی، علاوه بر مستندات میراث، کلیه نامه ها و درخواست‏های متعددی که از سوی نخبگان و جریان‏های دانشگاهی، انجمن‏های صنفی تخصصی و سمن های میراثی و فرهنگی تقدیم دادگاه شده بود، نادیده گرفته شده است.

۳- فرآیند ثبت بناهای تاریخی در فهرست بناهای ثبتی با نظام کارشناسی دقیق توسط شورای عالی میراث فرهنگی کشور صورت می‏گیرد که ضروری بوده است متناظر با اهمیت بحث در فرآیند دادرسی در دادگاهی تخصصی دارای صلاحیت در تهران با حضور کارشناسان سازمان میراث فرهنگی کشور مورد بررسی صورت می گرفت.

۴- تخریب مسجد معجردار به حوض یا آب انبار معجردار که اثری صفوی است و همراه مسجد با یک شماره پرونده ثبت ملی شده، آسیب جبران ناپذیر می ‏زند، چرا که ورودی این آب انبار، درب مجاور مسجد است و صدور چنین حکمی در دادگاه در اصل تخریب دو اثر تاریخی مسجد قاجاری و حوض آنبار صفوی را به دنبال دارد که خود خیانتی بزرگ به تاریخ نه تنها مشهد بلکه ایران اسلامی است و عواقب آن بر عهده مسببان آن خواهد بود.

۵- متأسفانه در طول فرآیند دادرسی مطلع شدیم که توافقنامه ‏ای عجیب به منظور تلاش برای خروج این بنا از فهرست ابنیه میراثی با حضور شخص مدیرکل میراث فرهنگی خراسان رضوی و شهرداری منطقه ثامن تنظیم شده است و عملاً وفق این توافقنامه، اداره کل میراث فرهنگی که وظیفه پاسداری فیزیکی و حفاظت حقوقی از بنا را داشته است از ادامه پیگیری حقوقی و اطلاع‏ رسانی برای حمایت نهادهای مدنی سرباز زده است. گذشته از این‏که عقد این تفاهم‏نامه کاملاً غیرقانونی بوده و مورد سؤال و حیرت بدنه مدیریتی و کارشناسی سازمان و همچنین نهادهای صنفی-تخصصی قرار گرفته است، تأثیر غیرمستقیم آن در فرایند دادرسی، یعنی حذف مدعی العموم، عملاً امکان صدور این حکم نادرست را فراهم کرده است.

۶- مستحضرید طرح نوسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی در مرحله بازنگری است و طبق مصوبه شورایعالی معماری و شهرسازی کشور که با چاپ در روزنامه رسمی نیز قطعی و لازم ‏الاجرا شده است، طرح قبلی لغو کامل گردیده و برتوقف ادامه هرگونه تخریب تأکید شده است.
شایان ذکر است، طبق استعلام به ‏عمل آمده توسط اداره کل راه و شهرسازی از مشاور بازنگری طرح، عملاً ابنیه مسجد و حوض معجردار در طرح حفظ و راستگرد پیشنهادی طرح قبل، به ‏دلیل عدم ضرورت کارکردی، حذف شده است.

در پایان ضمن تجدید احترام و با توجه به جایگاه ارزشمند و عالی آن مقام محترم در حفاظت از میراث فرهنگی این منطقه و ذکر این مطلب که انجمن‌های صنفی و سمن های مردمی در چارچوب قوانین نظام جمهوری اسلامی، تلاش خود را برای جلوگیری از تخریب این مجموعه کرده و خواهند کرد و در صورت لزوم آمادگی برای ارائه خدمات کارشناسی و پیگیری حقوقی در مراجع متناظر را دارند، خواهشمند است ضمن بررسی دلایل اهمال‏کاری مدیریت میراث فرهنگی استان خراسان رضوی با ورود به پرونده به عنوان مقام عالی دولت در استان از اجرای حکم که فرآیند تخریب بنا را به فوریت مهیا می ‏نماید به نحو مقتضی جلوگیری نمایید و کمک نمایید تا این بنای ارزشمند همچنان به حیات فرهنگی منطقه کمک نماید.
با تشکر
انجمن مردم نهاد توسعه گردشگری چهار باغ خراسان

انجمن صنفی مهندسان معمار خراسان رضوی

و جمعی از تشکل‏ها از جمله: فتیه، مجمع مطالبه مردمی و…

رونوشت:
– ریاست محترم دادگستری خراسان رضوی، جهت استحضار و دستور پیگیری لازم به‏عنوان مدعی‏العموم
– معاونت محترم میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، جهت استحضار و عنایت لازم
– مدیرکل راه و شهرسازی استان خراسان رضوی، جهت استحضار و اقدام مقتضی
– دفتر نمایندگان محترم مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی، جهت استحضار و پیگیری مقتضی
– دفتر امام جمعه محترم مشهد، جهت استحضار و پیگیری مقتضی»