چمدان : در زمان شاه طهماسب صفوي يعني در سده شانزدهم ميلادي، واحد پول ايران «شاهي» بود و هر ۲۰۰ شاهي برابر با يک «تومان». طبق مندرجات سفرنامه جنکينسون، در آن زمان هر شاهي با يک شيلينگ انگليس برابر بود. هر پوند استرلينگ برابر با ۲۰ شيلينگ است. بنابراين يک تومان ايران برابر بود با ۱۰ پوند انگليس. يعني ارزش پول ايران ۱۰ برابر پول انگليس بود.

 

 

سکه اردشیر بابکان

 

در سده هجدهم ميلادي، ارزش تومان ايران به‌تدريج کاهش يافت و ارزش پوند انگليس افزايش. در نيمه اوّل سده نوزدهم ميلادي، يعني در دوران سلطنت فتحعلي‌شاه و محمد شاه قاجار، دو پوند استرلينگ برابر با يک تومان ايران شد. در اين زمان يک پوند برابر بود با ۲۵ فرانک فرانسه و ۱۰ روپيه هند. يعني، يک تومان ايران برابر بود با ۵/ ۱۲ فرانک فرانسه. در همين زمان، يک تومان ايران با دو دلار و پنجاه سنت آمريکا برابر بود.

 

سکه بیست شاهی شاه صفی دوم به سال ۱۶۹۰

 

پس از قحطي بزرگ ۱۲۸۸ ق. ارزش پول ايران سير نزولي را آغاز کرد؛ با قتل ناصرالدين‌شاه (۱۸۹۳) اين کاهش ادامه يافت و با انقلاب مشروطه (۱۹۰۵-۱۹۰۷) شدت گرفت. اندکي قبل از قتل ناصرالدين‌شاه، در سال ۱۸۹۱ يک پوند استرلينگ برابر با ۵/ ۳۲ قران بود که اندکي پس از قتل ناصرالدين‌شاه در سال ۱۸۹۴ به ۵/ ۴۸ قران رسيد. ۱۰ قران برابر با يک تومان بود. يعني در اواخر سلطنت ناصرالدين‌شاه ارزش پوند بريتانيا ۲۵/ ۳ برابر تومان ايران و پس از قتل او، در زمان سلطنت مظفرالدين‌شاه، حدود ۸۵/ ۴ برابر تومان ايران شد. پس از انقلاب مشروطه يک پوند برابر با ۶۰ قران بود يعني ارزش پوند انگليس ۶ برابر تومان ايران شد. در اواخر سده نوزدهم و اوائل سده بيستم ميلادي تا جنگ اوّل جهاني، يک پوند انگليس تقريباً برابر با ۵ دلار آمريکا بود. بنابراين در دوران مظفرالدين‌شاه ارزش دلار آمريکا و تومان ايران تقريباً يکسان بود.

 

سکه طلا متعلق به دوران مظفرالدین شاه قاجار | ۱۸۹۶ میلادی برابر با ۱۳۱۴ هجری قمری | ۱۲۷۵ خورشیدی

 

در زمان سقوط رضا خان و ورود ارتش‌های متفقين به ايران (۱۳۲۰ ش.) دلار آمريکا تقريباً يك و نيم تومان ايران بود. در سال ۱۳۳۲ يعني در اواخر دولت دکتر مصدق و زمان کودتاي ۲۸ مرداد، يک دلار آمريکا معادل ۹۰ ریال ايران (۹ تومان) و يک پوند استرلينگ برابر با ۲۳ تومان بود. در پايان سلطنت محمدرضا پهلوی و در دوره‌ای كه صادرات نفت خام در قله تاریخی قرار داشت، يک دلار آمريکا تقريباً ۷ تومان ايران و يک پوند انگليس تقريباً ۱۰ تومان ايران ارزش داشت.

 

یک تومانی زمان ناصرالدین‌ شاه

در اين زمان ارزش يک روبل شوروي حدود ۱۰ تومان ايران يعني تقريباً برابر با پوند استرلينگ بود. يک فرانک فرانسه ۱۶ ریال و يک مارک آلمان غربي ۳۲ ریال ارزش داشت تا به امروز که دلار به سقف ۶ هزار تومان رسیده است.

 

نام واحد پول دوره شرح
دريك هخامنشيان سكه طلا به وزن ۸/۳۵ گرم
درهم هخامنشيان معادل۹۳% گرم طلا –اخذ شده از دراخمه يونانی
درم ساسانيان درم فارسی دراخمه يا درهم است | در اين زمان از فلز نقره ضرب می‌شد
دينار ساسانيان برابر ۲۰ درم است | فلز آن طلا بود
پشيز ساسانيان سكه مسين زمان ساسانيان
زر و دينار جعفری هارون الرشيد جعفربن يحيی برمكی سكه‌ها را ضرب كرد و به نام او رايج بود
زردهی اصطلاحی برای برابری مقدار سكه با طلا بوده است
زر شش سری اصطلاحی برای برابری مقدار سكه با طلا بوده است
عباسی صفويه ضرب فلز نقره -واحد پول- معادل چهار شاهی- دو صناری – دوصد دينار
نيم عباسی صفويه صد دينار
صنار مخفف صد دينار است | سكه‌ای از مس معادل دو شاهی
شاهی صفويه پنجاه دينار (واحد پول در زمان قاجار)
بيستی صفويه ۵/۲ بيستی معادل يك شاهی است (شكل اين سكه بيضی بود)
غاز بيكی – غازيكه صفويه يك دهم شاهی (تمام سكه‌ها مدور بودند به جز بيستی)
محمودی سلطان محمود غزنوی برابری آن معلوم نيست | فلز نقره بوده (تاورينه در سفرنامه خود نوشته است)
يك پول قاجاريه سكه‌های كوچك مسين
شاهی قاجاريه معادل دو پول
دينار قاجاريه صد دينار برابر با دوشاهی
عباسی قاجاريه معادل چهار شاهی
پنج شاهی نقره قاجاريه معادل ربع قران
ده شاهی نقره قاجاريه معادل نيم قران
قران قاجاريه واحد پول ايران در عهد قاجاريه و اوايل پهلوی- نقره به وزن ۲۴ نخود – كلمه عربی معادل هزار دينار
تومان قاجاريه كلمه تركی مغولی سكه‌ای معادل ۱۰ قران
پناه اباد قاجاريه سكه‌ای نقره كه در پناه آباد شوش ضرب شده است و بعدا به پناباد رواج يافت | معادل نيم ریال
اشرفی قاجاريه سكه  طلای ايران | وزن آن ۱۸ نخود
پنج هزاری قاجاريه نيم مثقال طلا (۱۲ نخود)
دو هزاری قاجاريه ربع مثقال طلا (۶ نخود)
غاز – قاز قاجاريه كوچكترين واحد پول زمان قاجار (پنج غاز كه پنغاز می‌گفتند) يك دهم شاهی
چندك قاجاريه برابر دوغاز
ریال قاجاريه، پهلوی، جمهوری اسلامی اخذ شده از زبان اسپانيايي- معادل با يك قران و پنج شاهي بود اين كلمه از زمان تسلط اسپانيايي‌ها و پرتغالي‌ها در خليج فارس در مراوده ايشان با مردم جنوب ايران رواج يافت | اكنون واحد پول ايران است (جزيره هرمز يكصد سال در اختيار پرتغالي‌ها بود ۱۵۱۴)

 

 

سکه ۲۰۰۰ دیناری (دوهزاری یا دوزاری) که معادل ۲ قران بود (دوره محمدعلی شاه قاجار)

 

دینار طلا مربوط به دوره آل بویه

 

دینار دوره امویان که از سکه‌های ساسانیان الگوبرداری شده است